Van onze drie inheemse zwaluwsoorten is de oeverzwaluw wellicht de minst bekende soort. Hij broedt, in tegenstelling tot z’n bekende neven de Boeren- en Huiszwaluw, niet in schuren, stallen of onder dakgoten, maar wel in zandige oevers, afgravingen en zanddepots.
Minder bekend maakt echter ook onbemind: de afgelopen jaren werden heel wat oeverzwaluwenkolonies (dikwijls uit onwetendheid) vernietigd. Als gevolg hiervan is het aantal oeverzwaluwen in Vlaanderen sterk gedaald.
Zwaluwen familie
In Vlaanderen broeden drie zwaluwsoorten: de Huiszwaluw (4), de Boerenzwaluw (2) en oeverzwaluw (1). (Gierzwaluw (3) en Nachtzwaluw zijn, zoals je wellicht weet, geen echte zwaluwsoorten). Het zijn alledrie insecteneters die hun prooi in de lucht vangen. De oeverzwaluw zoekt zijn voedsel dikwijls boven grote wateroppervlakten.
De oeverzwaluw verschilt in uiterlijk erg van de Huis- en Boerenzwaluw. Het is een kleine bleekbruine zwaluw met een zwak gevorkte staart. Hij heeft geen lichte stuit zoals de Huiszwaluw, maar een smal bleekbruin borstbandje over de witte onderzijde.
De oeverzwaluw broedt in zelfgegraven holen van 40-150 cm diep in steile wanden. Het graven van nestholen is voor de oeverzwaluwen een zwaar karwei. De krachtige pootjes waarop veertjes ontbreken zijn geschikte graafwerktuigen waarmee vooral de mannetjes diepe gangen graven.
De steile nestwanden kunnen op allerlei manieren ontstaan zijn. Vroeger waren het afgekalfde oevers van beken en rivieren. Van nature trad er bij beken en rivieren erosie op waardoor de oever op bepaalde plaatsen afkalfde. Deze oevers vormden ideale nestwanden voor de oeverzwaluw. Recent kwam de oeverzwaluw tot broeden in meer kunstmatige nestwanden: in ontgrondingen, afgravingen, bouwputten en zanddepots.
Oeverzwaluwwand
(Foto: Hildegarde Van Camp)
Het gaat niet goed met onze zwaluwen. Recente tellingen van de aantallen wijzen uit dat alle zwaluwsoorten met 50 % tot 80 % achteruit gegaan zijn. Beelden van telefoondraden die doorbuigen onder het september- en oktobergewicht van zwaluwen behoren bij ons tot het verleden.
De algemene oorzaken zijn zowel te zoeken in Vlaanderen als in de overwinteringsgebieden. Zwaluwen overwinteren in de Sahel-zone in Afrika. Zeer droge winters in de Sahel zorgen voor een sterke daling van het aantal broedparen in West-Europa. In Vlaanderen zijn de belangrijkste oorzaken de daling van het aantal insecten door gebruik van insecticiden en de achteruitgang van het broed- en leefgebied.
De oeverzwaluw heeft in Vlaanderen zware klappen gekregen. Het aantal broedparen in Vlaanderen wordt momenteel op 5.000 geraamd. Een daling van maar liefst 70 % ten opzichte van 1968 (ca. 15.400 broedparen).
De belangrijkste reden van de achteruitgang in onze streken is het verdwijnen van de natuurlijke steile wanden langsheen beek- en rivieroevers. Sinds WO-II heeft men in toenemende mate onze beken en rivieren ‘verbeterd’: kanalisatie, oeverversteviging, omlegging, rechttrekking... Slechts een zeer klein aantal oeverzwaluwen broedt daardoor nog in oevers.
De oeverzwaluw is nu vrijwel geheel op kunstmatige - vaak tijdelijke - biotopen, vaak in gebieden met een industriële bestemming. De meeste kolonies genieten weinig bescherming en worden bijgevolg vernietigd of verstoord, dikwijls uit onwetendheid. Hierdoor is de soort zeer kwetsbaar geworden.
Het Antwerpse havengebied vormt samen met de Zeebrugse haven en de mergeloevers langsheen de Grensmaas een belangrijk broed- en fourageergebied voor oeverzwaluwen. de oeverzwaluwenkolonies bevinden zich in kunstmatige zandhopen en afgravingen, zodat de kolonies regelmatig verstoord en zelfs vernietigd worden. oeverzwaluwen hebben dus meer nood aan meer duurzame nestgelegenheid.
Regelmatig worden er in het Antwerpse havengebied oeverzwaluwenkolonies ontdekt in tijdelijke zandbergen of afgravingen. Nog té dikwijls worden deze kolonies vernietigd door ontwetendheid. Indien je een kolonie oeverzwaluwen weet in deze regio, kan je contact opnemen met het Natuur.huis van Natuurpunt Antwerpen-Noord. Zodoende kunnen wij de eigenaars vragen om de kolonie te behouden tot na het broedseizoen.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven