Niet alleen de vleermuizen maken van de Schans van Smoutakker een belangrijk natuurgebied, ook de varens. Groot was de verbazing toen we enkele jaren geleden honderden exemplaren van de in Vlaanderen met uitsterven bedreigde schubvaren ontdekten. Deze soort is in Vlaanderen buiten de Schans van Smoutakker enkel nog gekend van twee zeer kleine vindplaatsen met slechts weinig individuen.

Schubvaren
De schubvaren voelt zich vooral thuis op de naar het zuiden gerichte ruïnes van de Schans. De ‘roots’ van deze varensoort liggen immers in het zuiden van Europa. De schubvaren is volledig aangepast aan een droog, zeer warm en zonnig klimaat: zo kan hij het hele jaar door aan fotosynthese doen (zelfs in de winter) en heeft hij dikke bladeren die kunnen opkrullen tegen langdurige droogte. De Schans van Smoutakker is meteen de meest noordelijke vindplaats van de merkwaardige schubvaren in Europa!
De schubvaren deelt de Schans van Smoutakker met nog 6 andere varensoorten, die echter de koelte onder de bomen verkiezen. Onder hen de koningsvaren, ook al een bedreigde soort die op de Rode Lijst van de hogere planten staat.