Bijzondere mossen

De vondst van een omvangrijke populatie schubvarens (ca. 250 exemplaren, waaronder zowel jonge als oude planten), een typische varensoort van warme, zonbeschenen kalkrotsen in het zuiden van Europa, deed het vermoeden rijzen dat er op de Schans van Smoutakker ook wel eens bijzondere mossen zouden kunnen groeien.

In het voorjaar van 1999 werd bijgevolg door mossenkenner Dirk De Beer (FON) een volledige inventarisatie gemaakt van de mossen op de Schans van Smoutakker. In totaal werden op het kleine 'eilandje' een 50-tal verschillende soorten aangetroffen. Bovendien werden niet alleen 'alledaagse' mossen gevonden.

De Schans van Smoutakker vormt een ideale plek voor heel wat bijzondere soorten van 'kalksteenrotsen'. Niet zo verwonderlijk overigens. Doordat de Schans in 1914 explodeerde en herschapen werd in een ruïne van puin en brokken (kalkrijk) beton, is er een rijke afwisseling van zonnige/beschaduwde - vochtige/droge kunstmatige 'kalksteenrotsen' ontstaan. Aangezien de sporen van mossen vele honderden kilometers met de wind meegevoerd kunnen worden, is de Schans van Smoutakker dan ook door typische kalkmossen gekoloniseerd, soorten die in Vlaanderen uiteraard zeldzaam zijn wegens het gebrek aan een geschikt habitat. De kans dat er in Vlaanderen nog veel 'onontdekte' vindplaatsen van deze soorten zijn is dus eerder gering.

De meest bijzondere soorten op de Schans van Smoutakker zijn:

• klein klokhoedje: de Schans is momenteel de enige vindplaats in Vlaanderen! Zelfs in de kalkstreken van Wallonië is deze liefhebber van kalkrotsen in de volle zon een zeldzame verschijning.
• groot klokhoedje: dit broertje (of zusje) van het Klein klokhoedje verkiest meer beschaduwde standplaatsen op de Schans en is zeldzaam in Vlaanderen (maar wel meer gevonden op bunkers)
• slank snavelmos: is volledig gebonden aan zonnige kalkrotsen en bijgevolg zeer zeldzaam in Vlaanderen (groeit ook op de Schans van Schilde)
• kalkvedermos: eveneens een zeer zeldzame soort in Vlaanderen wegens het gebrek aan geschikte habitats

De Schans van Smoutakker kan dus terecht beschouwd worden als één van de Vlaamse 'hot-spots' voor mossen. Uiteraard zullen wij bij het opstellen van het beheersplan rekening houden met deze bijzondere flora. Daarbij dienen we er voor te zorgen dat de 'rotsen' van de Schans niet verder begroeien met bomen (schaduw en bladafval). Deze beheersmaatregel is trouwens ook van groot belang voor het behoud van de schubvaren.