Zaterdagmorgen 10 oktober 1914. Duitse troepen houden de Stad Antwerpen onder vuur met zwaar geschut en stellen een ultimatum: indien de Belgische garnizoenen in de noordelijke fortengordel nabij de Nederlandse grens zich niet onmiddellijk overgeven wordt Antwerpen opnieuw beschoten.
Het Belgisch leger beseft dat de situatie hopeloos is en evacueert de forten van Ertbrand, Stabroek en Berendrecht. Geniesoldaten dynamiteren de geschutskoepels en vernietigen achtergelaten materieel. Burgers en soldaten vluchten in paniek de Nederlandse grens over.
De Schans van Smoutakker in Stabroek vliegt door een onverwachte, hevige explosie volledig de lucht in en wordt herschapen in een rokende ruïne van brokken ongewapend beton. Enkele Belgische soldaten en vluchtelingen die zich in de buurt bevinden komen tragisch om het leven. In de namiddag van 10 oktober trekken de Duitse bezetters triomfantelijk Antwerpen binnen.
Nog tijdens WO I wordt de Schans van Smoutakker ingelijfd bij de Duitse verdedigingslinie langsheen de Nederlandse grens, maar na WO II verliezen het Anti-tankkanaal en de fortengordel definitief hun militair strategisch belang. In 1958 wordt de Schans van Smoutakker openbaar verkocht aan een Antwerpse handelaar. Die droomt ervan hier ooit een riante woning op te trekken. De reserveringszone voor de aanleg van het duwvaartkanaal doet deze plannen in de ijskast belanden en het wordt heel stil rond de Schans. Die groeit letterlijk uit tot een oase van rust en natuur temidden van een landschap dat aan sterke veranderingen onderhevig is en waarin veel natuurwaarden verloren gaan.
De Schans van Smoutakker vormde en vormt tot de dag van vandaag voor insecten, vogels en zoogdieren een ideale uitwijkplaats in het strakke cultuurlandschap van Stabroek. Ook planten die in de directe omgeving door de intensieve landbouw niet meer gedijen krijgen op de Schans van Smoutakker de kans om tot bloei te komen. Het gebied van iets meer dan 1,6 ha is een eilandje van rust en natuur. Heel letterlijk, want de Schans wordt omringd door een fortgracht en het Anti-tankkanaal.
Een andere belangrijke functie van de Schans van Smoutakker is die van ‘steppingstone’. Dieren moeten kunnen migreren. Dat gebeurt langs bepaalde lijnen zoals het Anti-tankkanaal. Zitten er te grote hiaten tussen deze migratielijnen, die natuurgebieden met elkaar verbinden, dan kunnen de dieren niet verder. Dit is meteen ook de voornaamste reden, naast zijn cultuurhistorische waarde, waarom het Anti-tankkanaal met zijn forten en schansen in 1993 werd beschermd als landschap.
Uit ervaring blijkt dat het verwerven van natuurgebieden – door huur, erfpacht of aankoop – de enige echte garantie is om wilde planten en dieren en hun leefgebieden voor de toekomst te behouden en te beschermen. De Vlaamse overheid steunt de verwerving van natuurgebieden door Natuurpunt vzw door het verlenen van een aankoopsubsidie.
Voor de Schans van Smoutakker – die op het gewestplan is ingekleurd als natuurgebied – bedraagt deze subsidie 70% van de totale aankoopsom. Dit betekent dat een kleine €4600 door onze vereniging moet bijeengebracht worden via giften en schenkingen.
Wij zijn Indaver NV dan ook bijzonder erkentelijk voor de beslissing om dit bedrag voor hun rekening te nemen. Wij moeten niet vertellen dat het milieuvriendelijk verwerken en gecontroleerd bergen van gevaarlijk scheikundig afval hun kerntaak is. Maar hun engagement voor het behoud van de kwaliteit van natuur en landschap in de omgeving van hun exploitatiezetels, is minder gekend. Voor Indaver NV is dit een start van een nauwe samenwerking met Natuurpunt Antwerpen Noord voor de bescherming en het beheer van de Schans van Smoutakker.
Voor Natuurpunt vzw is dit het eerste aankoopproject ten noorden van Antwerpen. Maar zeker niet het laatste, want er zijn nog andere waardevolle natuurrelicten in onze regio die er nu nog armzalig en verwaarloosd bijliggen maar die – hopelijk op korte termijn – beschermd natuurgebied kunnen worden.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven