Freddy Heye en Stefan Versweyveld
"De snel-vloedende Noot, en d'Olmpia reyne,
Seynenden claer, deur Brecht, na d'Oceaensche pleyne Heur Waterkens.
Soo langhe vloeden doen deur de beemden vruchtbaer
Van overbroek in Brecht en van Bechoven mede..."
Zo bezong de bekende 16de eeuwse dichter jonker Jan van der Noot in 1565 de fraaie Vallei van de Kleine Aa (of Weerijsbeek) in Overbroek- Brecht. Anno 2000 is het landschap waarover Jan van de Noot schreef grondig gewijzigd. Toch heeft de Vallei van de Kleine Aa tussen de E19-autosnelweg en het Groot Schietveld een deel van haar historische kleinschaligheid bewaard. Natuurpunt Antwerpen Noord beheert en beschermt er de laatste natte hooilanden. De Hoekse Beemden vormen dan ook een schatkamer voor tal van bedreigde planten en dieren.
De Hoekse Beemden zijn nauw geassocieerd met het dorpje Overbroek (nu een deelgemeente van Brecht) en tevens één van de oudste woonkernen van de Kempen! Onlangs ontdekte men er de vestigingen van een kleine prehistorische nederzetting van ongeveer 6000 jaar oud. Dat de eerste menselijke vestigingen zo vroeg plaatsvonden hoeft niet te verbazen: het iets hoger gelegen dorpje vormde een goede woonplaats in de overigens weinig gastvrije omgeving.
De naam "Overboek" wijst trouwens op een locatie gelegen op de andere oever van de moerassige vallei van de Kleine Aa. Die naam was zeker niet toevallig gekozen. Oudere kaarten, zoals de Ferrariskaart uit 1777, tonen ons een karakteristiek "beemdenlandschap" in de Vallei van de Kleine Aa: natte hooilanden (beemden) omzoomd door hagen en houtkanten. Deze hooilanden waren zo nat dat ze enkel gebruikt konden worden als hooiland dat slechts éénmaal per jaar gemaaid werd.
Door dit eeuwenlange hooilandbeheer ontstonden op de natte, schrale zandgronden bijzonder waardevolle en bloemrijke graslanden, die zich kilometers langsheen beide oevers van de Kleine Aa uitstrekten.
Van dit karakteristieke beemdenlandschap met zijn mooie hooilanden en houtkanten is helaas weinig bewaard gebleven. Vooral na WOII wijzigde het Kempische landschap grondig. De opkomst van de kunstmest, grootschalige ontginningen, het rechttrekken van beken en verstedelijking zorgden ervoor dat het typische landschap in een mum van tijd veranderde. Ook de Vallei van de Kleine Aa betaalde haar tol. De bloemrijke beemden van Jan van der Noot verdwenen quasi volledig.
Alleen in de "Hoekse Beemden" van Overbroek bleven enkele hooilanden bewaard. Tijdens de ruilverkaveling in het begin van de jaren 90 kwamen deze hooilanden in eigendom van de gemeente Brecht. Die ze tenslotte in beheer gaf aan Natuurpunt vzw, teneinde de fraaie hooilanden te beheren en te beschermen. Geen overbodige luxe, zo bleek. Intensieve landbouw, de aanleg van de E19 en (binnenkort) de HST- bedding, verbossing van verlaten percelen, hebben de natuurwaarden in de Vallei van de Kleine Aa sterk achteruit doen gaan. Daarom wil Natuurpunt Antwerpen Noord de typische hooilanden met hun planten- en dierenrijkdom beschermen.
Met hun 1,8 ha zijn ze niet erg groot, de Hoekse Beemden, maar wel erg waardevol. Planten zoals dotterbloem, echte koekoeksbloem, wilde bertram, pinksterbloem en verschillende zeggensoorten voelen zich thuis op de natte, schrale zandgrond. In totaal groeien in de Hoekse Beemden ruim 140 plantensoorten!
De ruigten met valeriaan, moerasspirea, kattestaart en heelblaadjes trekken veel insecten aan: op een zonnige zomerdag fladderen tientallen dagvlinders zoals landkaartje, kleine vos, dagpauwoog en bruin zandoogje rond. Zo'n variatie aan planten en insecten trekt veel vogels aan: bosrietzanger, zwartkop en nachtegaal broeden in de Hoekse Beemden. En kleine groepjes reeën maken in de schemering van de graslanden gebruik om rustig te grazen.
Niet alleen de natuur, ook mensen komen aan hun trekken in de Hoekse Beemden. Omwille van zijn kleine oppervlakte is het kwetsbare natuurgebied helaas niet vrij toegankelijk. Enthousiaste medewerkers van de kern Brecht van Natuurpunt Antwerpen Noord organiseren echter geregeld activiteiten, waaronder natuurwandelingen, in de Hoekse Beemden. Zo kan iedereen kennis maken met de bijzondere natuur in de Vallei van de Kleine Aa!
Buiten de Hoekse Beemden zijn er nog meer mogelijkheden voor natuur in de vallei van de Kleine Aa. Het beheer van deze waardevolle brok natuur-cultuur is een uitdaging waaraan we met veel inzet en enthousiasme zullen werken.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven