Iedereen weet natuurlijk wat mossen zijn: dat zijn die lastige groene plantjes die onze gazon verpesten. Voor anderen weer zijn ze decoratieve plukken waarmee u bloemstukken kan opfleuren. Romantische zielen denken misschien eerder aan zachte moskussens op de bosbodem, waarop u zich met uw geliefde kan neervlijen…
Wie wat meer met de natuur vertrouwd is, weet dat mossen sporenplanten zijn en dat zij uit oeroude tijden afstammen, toen er nog geen bloeiende planten waren. In feite bestaan er twee (of drie) grote groepen. Bladmossen enerzijds, waarbij de blaadjes schijnbaar willekeurig langs de stengel ingeplant zijn. Levermossen anderzijds, waarbij de blaadjes in twee rijen langs de stengel ingeplant zijn, of die groene korsten op de bodem vormen.
In tegenstelling met hun collega’s de zaadplanten, voelen mossen zich juist het best… tijdens de winter. ’s Winters tooien ze zich met kapseltjes, huikjes, nieuwe bladeren. Voor wie deze winterse kroonjuwelen eens van nabij bekijkt, gaat een fascinerende wereld open…
Meer nog dan hogere planten zijn mossen zeer gevoelig aan de omgeving waarin ze groeien. Dat is eigenlijk best te begrijpen: hogere planten zijn door hun uitgebreid wortelgestel in staat om zelf actief op zoek te gaan naar water en voedsel. Mossen moeten het stellen met wat er in de onmiddellijke omgeving voorhanden is.
Bovendien leven ze voor een groot deel letterlijk van de hemelse dauw. Geen wonder dus dat zij zeer gevoelig zijn aan luchtvervuiling, aan de zuurtegraad en de chemische samenstelling van de bodem waarop ze groeien.
Zo waren nogal wat epifytische soorten (die groeien op de stam of takken van bomen) op het einde van de 19de eeuw zo goed als uitgestorven, pas de laatste jaren doen deze het terug goed. De oorzaak is zeer eenvoudig: sedert de 19de eeuw werd op grote schaal gebruik gemaakt van zwavelhoudende brandstoffen. Pas de laatste jaren werden zeer strenge zwavelnormen opgelegd. Als u weet dat zwavel zowat synoniem is aan gif voor mossen, dan valt deze trend gemakkelijk te begrijpen.
Nog een ander gif voor vele mossoorten is ammoniak. In gebieden met intensieve landbouw valt er daarom op vlak van mossen nog weinig te beleven. We merken nu zelfs dat in een geïndustrialiseerde omgeving een veel rijkere mossenbegroeiing kan aanwezig zijn dan in landbouwgebieden.
Mossen kunnen ons verder veel leren over de rijpheid van bossen. In onze streken zijn natuurlijke bossen sedert vele honderden jaren verdwenen. De bomen zijn voor het grootste deel aangeplant, de kruidlaag is dikwijls verstoord door ontginningen in het verleden, maar de mossen kunnen ons vertellen met welk bostype we te maken hebben.
De wetenschappelijke belangstelling voor mossen is laat op gang gekomen, pas op het einde van de 18de eeuw. Ons land speelde toen een vooraanstaande rol, met klinkende namen zoals B.C. Dumortier.
In de loop van de 20ste eeuw daalden de belangstelling voor onze mossen. Alle energie ging toen naar de onuitputtelijke tropen, waar nog zoveel te ontdekken was. Hier was alles gevonden, was toen de algemene opinie.
Toch nam de bekende Plantentuin van Meise nog het initiatief om een uitgebreide mossenflora voor België uit te geven. Het eerste deel verscheen in 1959 maar het werk werd nooit beëindigd. Ondertussen was wel een nieuwe generatie opgestaan die zich met volle enthousiasme stortte op de mossenstudie.
Heden ten dage zijn ongetwijfeld een pak meer mensen bezig met de studie van mossen dan ooit het geval is geweest. De aloude bewering dat Vlaanderen letterlijk platgelopen was en dat er niets meer te ontdekken viel, werd vlug achterhaald. Naar schatting zijn in de laatste decennia 20 tot 30 soorten ontdekt die nooit eerder in Vlaanderen waren gevonden!
De studie van mossen is niet alleen een boeiende bezigheid, het leert ons ook heel wat over de toestand van de natuur in onze buurt! Als u geïnteresseerd bent in mossen en mossenstudie, geef dan gerust een seintje aan ons Natuur.huis.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven