Water in de tuin? Een bron van leven

Kris Beerlandt

Water geboren uit stoom en ijs. Elke druppel water is stokoud, maar wordt steeds opnieuw geboren. Klaterend bronwater uit de Pyreneeën is vroeger een middeleeuws regenbuitje geweest, en in de ijsbergen van Groenland zitten nog steeds de allereerste sneeuwvlokken die ooit op aarde vielen.

De afgelopen wintermaanden was de overvloedige regenval niet uit ons nieuws te bannen. Statistieken, opinies en wetenschappers werden erbij gehaald om ons te vertellen dat er klimaatswijzigingen op til zijn. En toch blijft het gissen... Wat we zeker weten is dat water alle natuurlijke evoluties overleefde, het is de drijfveer achter de ontwikkeling van planten en dieren.

Water als drank en adem tegelijk

Water dat zijn we immers zelf. Een flinke plas water, zo’n litertje of vijftig, is nu niet direct wat ik zie als ik naar mijn huisgenoot kijk. Toch bestaat hij alle druppeltjes bij elkaar opgeteld, van kop tot teen uit water. Ook planten en dieren bestaan voor een groot gedeelte uit water.

Geen wonder dat mensen in water een teken zien van leven, van verbondenheid. Aan de waterkant komen mensen tot rust en herbronning. Het element water heeft in de tuinkunst door de eeuwen heen steeds een bijzondere plaats ingenomen. Ook in onze ecologische siertuin heeft het gebruik van water meer dan ooit een zinvolle plaats. Water geeft aan de tuin en de beleving ervan een extra dimensie. Voor het gebruik van water zoeken wij inspiratie in de natuur.

Vooral kleinere watertjes in de natuur zoals sloten, poelen en vennen, kunnen ons inspireren. Een tuin hoeft niet echt groot te zijn om een element van water te bevatten. Een brede schaal met water waarin de wolken zich spiegelen, heeft al een verruimend effect. Zo’n schaal is dan meteen een ideaal vogelbad.

Een paar moerasplanten op een natte plek in de tuin, bijvoorbeeld onder de regenpijp, geven de suggestie van water. Planten zoals gele lis, groot hoefblad, valeriaan, kattenstaart, watermunt, moerasspirea e.a. kunnen volstaan om de sfeer van water op te roepen. Laat dus niet al te lichtvaardig natte plekken in je tuin ophogen!

Zelfs op een balkon of klein terras hoeft men zich het genoegen van water niet te ontzeggen. In een doormidden gezaagd vat of een oude natuurstenen drinkbak ontstaat een mini-watertuin. Ook hier kan je typische waterplanten gebruiken zoals kleine lisdodde, snoekkruid, pijlkruid en zelfs mini waterlelies, die genoegen nemen met een waterpeil van 10 cm. Enkele zuurstofplanten (aarvederkruid of drijvend fonteinkruid) helpen hier om deze mini watertuintjes helder te houden.

Wie meer plaats heeft kan kiezen voor een poeltje. Een oppervlakte van 2 m2 en een diepte van 30 cm is al voldoende. Deze waterpoel kan afgedicht worden met rubberfolie of klei, tenzij het terrein laag gelegen is of een voldoende hoge grondwaterstand heeft. Dan is een droogvallende poel een mooie ecologische oplossing. De poel evolueert algauw tot een trekpleister en broedkamer voor kikkers, salamanders, libellen en vele kleine waterdiertjes. Planten voor droogvallende poelen zijn: waterviolier, gele lis, adderwortel, moeras-vergeet-me-nietje, wateraardbei e.a..

Wie alle plaats heeft, kan het natuurlijk groter zien. Een siervijver die op de juiste manier aangelegd is, betekent een aanwinst voor de tuin. Ook hier staat een gezond biologisch evenwicht voorop. De vormgeving moet logisch zijn: vermits in de natuur zelden rechte lijnen voorkomen, zullen vloeiende ronde vormen het natuurlijkst overkomen. Bij een middelgrote vijver zijn drie verschillende dieptezones noodzakelijk: zone 1 van 20 tot 40 cm, zone 2 met een diepte van ongeveer 60 cm en zone 3 met een diepte van zeker 120 cm.

Natuurlijke oevers

Maar niet alleen het water is van belang, ook de oever. Deze geleidelijke overgang van land naar water is de plaats waar vogels badderen, kikkers zonnen, salamanders op het droge kruipen.

Het leidingwater waarmee de vijver werd opgevuld, is steriel, arm aan leven. De samenstelling van leidingwater stimuleert in een eerste fase de algengroei. Een emmer water die geleend werd uit een biologisch evenwichtige vijver bespoedigt het dierlijk leven in het nieuwe biotoop. Het beste tijdstip voor het inbrengen van zuurstofplanten is mei-juni. Posthoorn- en moerasslakken behoren tot de schoonmaakploeg. Zij verorberen afgestorven plantendelen en ruimen voedseloverschotten op. Bij de pas ingerichte vijver kunnen draadwieren en algen het water sterk vertroebelen en zo ook jouw vijverplezier bederven. Het gebruik van een bamboestok om de wieren veelvuldig uit het water te halen is aan te bevelen. Met het voorzichtig ophalen van de wieren wachten je interessante ontmoetingen met de vele waterdiertjes die je vijver reeds bevolken. Chemische middeltjes laat je best in de tuincentra; doorgaans worden producenten beter van die middelen maar niet noodzakelijk jouw vijver.

Mijmeren aan de waterkant. Gefascineerd raken door reflecties van bomen, regenspatten op het gladde water, fonkelend zonlicht, rimpelingen... zelfs een kleine eenvoudige vijver brengt je tot rust.