Herfstkleuren geven sfeer in een natuurlijke tuin

Kris Beerlandt

De ecologische siertuin, een mond vol om te zeggen: geef natuur kansen in uw tuin. Natuur begint vlak onder uw neus, aan uw voor- of achterdeur. Het is alleen een kwestie van zien, horen en ruiken. Nu het woord “onthaasten” dagdagelijks wordt gebruikt, kan leren uw zintuigen te gebruiken een eerste stap zijn, om kennis over natuur en respect ervoor aan te scherpen of terug op te poetsen.

Na een zomer die maar niet op gang wilde komen, hopen wij allen op fijne herfstdagen om volop te kunnen genieten van nog enkele dagen buiten. In de tuin ziet u dat het hoogtepunt van de bloei- en groeiperiode van kruidachtige planten, struiken en bomen voorbij is. Het is de tijd van oogsten. Aan struiken en planten merkt u zaden en vruchten.

Er zijn vele verschillende vormen en kleuren van zaden. Ze hebben dikwijls een decoratieve waarde maar zijn ook een bron van voedsel voor o.a. de kleine zangvogels die zich nu volop voorbereiden op de winter. Als we zorgvuldig hebben gekozen welke struiken we aanplanten, zal het u opvallen dat deze rijk gedekte tafels voedselbronnen zijn voor menig voorbijganger. Uw tuin wordt interessanter. Er gebeurt immers iets…

Wat is een zorgvuldige keuze?

Bij de aanplant van een struikengordel is het belangrijk dat de struik tijdens alle seizoenen een meerwaarde geeft. Neem nu de lijsterbes, of de vlier. Van deze struiken hebt u driemaal plezier: ze hebben een mooie open bloeiwijze, ze produceren nectar met als gevolg veelvuldig insectenbezoek in het voorjaar. Na de bloei zijn er mooie bessen. Als toemaatje geven ze in volle herfst nog een prachtige verkleuring, waardoor u op een mistige herfstmorgen van hun poëtische uitstraling kan genieten.

In tijdschriften schrijft men over de ‘Indian Summer’ waarrond een toeristische heisa is ontwikkeld. Gek genoeg kan u dat hier ook beleven. Ook bij ons zorgen bomen en struiken voor een zelden gezien kleurenspel.

Het herfstseizoen in onze tuin kan best lang duren: de eerste struiken verkleuren half september en dat gaat door tot begin november. Kleuren veranderen per seizoen, het schuin invallend herfstlicht verzacht kleuren.

Wat is verkleuring precies?

De bladeren van vele bomen en struiken krijgen hun herfstkleuren als de dagen korter worden en de temperatuur daalt. Aan de voet van het blad wordt in de herfst een kurklaagje gevormd. De cellen onder deze laag worden kurkachtig en waterdicht. Het transport van stoffen naar en van het blad wordt belemmerd zodat de vorming van bladgroen verstoord raakt. Het bladgroen wordt afgebroken door zonlicht.

Als de voorraden voor het opnieuw aanmaken van bladgroen zijn uitgeput, verliezen de bladeren snel hun kleur. Wanneer de groene kleur verdwijnt, worden de andere reeds aanwezige kleurstoffen zichtbaar. Geel en oranje zijn de voornaamste kleurstoffen en komen altijd naast bladgroen in de bladeren voor.

De rode kleur van herfstbladeren wordt veroorzaakt door kleurstoffen die vaak niet vooraf in het blad aanwezig waren. Ze werden gevormd toen het verval begon. De rode stoffen zijn chemische verbindingen die planten rood, blauw of paars kleuren. De bladeren met de felst rode kleur zijn vaak rijk aan koolhydraten in de vorm van suikers. De verkleuring is vaak het mooist en het grootst in seizoenen met een abrupte overgang van warme zomerse temperaturen naar lagere in de herfst, waardoor het transport van suikers uit het blad opeens wordt vertraagd.

Eigenlijk is de herfst het seizoen met de rijkste en warmste kleurenharmonie kleurenharmonie. Als dat in uw tuin nog niet het geval is en het in september een saaie boel wordt, kan u van dit plantseizoen misschien gebruik maken om een boom of struik aan te planten die de volgende jaren meer sfeer in uw herfsttuin brengt.

Een summiere opsomming van mogelijke keuzes: lijsterbes geeft geen vlammende herfstkleur, maar zijn fraai gevederd blad en zijn gele kleur geven toch een mooie sierwaarde. De overvloedige oranje bessenvracht is echter al vlug door vogels verorberd. Meidoorn heeft in mei een waterval van witte bloemen. Hij verkleurt matgeel maar de overvloed aan rode bessen maakt er een speciale herfstboom van. Kornoelje hebt u in verschillende soorten. Eén die het goed doet op alle vochtdoorlatende gronden is de gele kornoelje. Het is een sierlijke struik met een zeer vroege bloei, gele bloempjes in de lente, eetbare bessen en een prachtige oranje bladtint in de herfst.

Kardinaalsmuts is een merkwaardige struik, zowel voor zijn bloeiwijze, de vruchtjes, de herfstverkleuring en in de winter op de kale takken, de kurklijsten. Het blad verkleurt schitterend geel en later karmijnrood. Enkianthus campanulatus: een sierlijke, probleemloze struik voor humusrijke zure zandgrond, liefst halfschaduw, hangende trossen klokvormige bloemetjes in mei, vurige rode herfstkleur. Krent: deze vroege lentebloeier heeft lekkere krentjes die door de vogels zeer worden gegeerd. Zijn herfsttooi is goud en oranje. Hoe zuurder de grond, hoe intenser de verkleuring.