Midden de Antwerpse haven, omsloten door het NMBS-vormingsstation Antwerpen-Noord, ligt het vogelreservaat "De Kuifeend". De onmiddellijke omgeving oogt niet zo fraai en wordt gedomineerd door de haveninfrastructuur zoals het kanaaldok B2, verschillende chemische bedrijven, opslagplaatsen en containerterminals. En natuurlijk niet te vergeten het uitzicht op de Hoge Maey.
Ondanks deze op het eerste gezicht natuur-onvriendelijke omgeving, is "De Kuifeend" één van de paradepaardjes onder de vogelrijke gebieden in Vlaanderen. Niet meteen de omgeving waar je een "eendenhemel op aarde" zou verwachten.
De Kuifeend
Door de voortschrijdende havenuitbreiding in noordelijke richting verdwenen midden de jaren '60 grote delen van de toenmalige polderdorpen Oorderen, Wilmarsdonk en Oosterweel onder een metersdikke laag fossiel Scheldezand.
Ook het toenmalige vormingsstation Antwerpen-Noord, dat sinds 1928 in Ekeren was opgericht, werd vergroot. Spoorwegdijken werden aangelegd en grote delen van de polderbodem opgespoten. Door een gelukkig toeval werd het noordwestelijke deel van het nieuw aangelegde station over een oppervlakte van circa 30 hectare onaangeroerd gelaten.
Dit overblijfsel van de oude polder liep geleidelijk door neerslag onder water. Op korte tijd veranderde het gebied in een waar eldorado voor watervogels en steltlopers allerhande. Ook in andere delen van het vormingsstation ontstonden uitgestrekte waterpartijen, moerasgebieden en voor weidevogels interessante weilandcomplexen.
In het begin van de jaren '70 was het gebied inmiddels uitgegroeid tot een grote waterplas, omzoomd door moerassige zones en rietkragen. Aan de randen van het gebied vormde zich een mozaïek van kleinere waterplassen doorsneden met spoordijken en oude wegen.
Al vlug bleek dat het terrein bijzonder waardevol was als broed- en pleistergebied voor allerhande watervogels. Een opmerkelijke ornithologische gebeurtenis was de vestiging van een kolonie geoorde futen die succesvol broedden tussen 1969 en 1971, een belangrijke reden om het gebied in bescherming te nemen.
Op 1 april 1972 werd een huurovereenkomst afgesloten tussen de toenmalige Belgische Natuur- en Vogelreservaten en de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen. Het reservaat kreeg de naam "De Kuifeend" naar de gelijknamige soort die in het gebied in 1968 voor het eerst in België tot broeden kwam.
Vijfentwintig jaar lang heeft "De Kuifeend" vele bedreigingen getrotseerd. Niet makkelijk in dit vooral geïndustrialiseerde gebied waar verschillende partijen zoals het Havenbedrijf, de spoorwegen, de Stad Antwerpen, containerbedrijven, OVAM, AMINAL, enz ... trachten een deeltje van de koek te bemachtigen. Belangrijke bedreigingen zoals het volledig onderspuiten van grote delen van het vormingsstation met baggerslib uit het Verlegde Schijn en de Schelde, werden telkens tijdig voorkomen.
Om tot concrete afspraken te komen, werden al in 1989 alle betrokken partijen rond de tafel gebracht om de verdere toekomst van het reservaat en het omliggende vormingsstation te bespreken. Duidelijke afspraken werden gemaakt ondermeer over de aanpassing van het gewestplan, de uitbreiding van de EU-vogelrichtlijngebied, de toekomstige bestemming van waardevolle natuurgebieden in het vormingsstation, over geplande infrastructuurwerken, enz. ...
Wat werd er tot nu toe verwezenlijkt ? Uiteraard werden de grootste delen van het eigenlijke reservaat in veiligheid gesteld. Een restant van de waardevolle oude Scheldekreek in de nabijheid van het reservaat alsook grote delen van de vogelrijke moerassen in het vormingsstation werden door de alertheid van Natuurpunt Antwerpen Noord voorlopig van verdere ondergang gespaard.
Van een echte bescherming is nog geen sprake. De vraag om ook deze gebieden door Natuurpunt Antwerpen Noord in beheer te laten nemen en te beschermen, werd ondanks herhaaldelijk aandringen tot op heden niet beantwoord.
Begin '97 werden de partijen voor het eerst opnieuw rond de tafel gebracht. Opnieuw werden concrete afspraken gemaakt over de wijziging van het EU-vogelrichtlijngebied en herbestemming van "Het Binnenmoeras" en "De Grote Geul". Ook binnen de milieuraad van Antwerpen hebben we dit probleem reeds aangekaart.
De Vlaamse regering heeft op 10 juni het ontwerp-gewestplan goedgekeurd. In de voorgestelde wijzigingen is naast de bestemming van de Oude Landen en Het Rood ook het Binnenmoeras en de Grote Geul opgenomen. Van januari tot maart 98 loopt het openbaar onderzoek. Als de voorgestelde wijziging na dit openbaar onderzoek overeind blijft, is de bescherming van het geheel van de natuurgebieden binnen het Vormingsstation Antwerpen Noord weer een stuk dichterbij. Wij houden je in elk geval op de hoogte.
We willen het gebied ook meer toegankelijk maken om het draagvlak voor natuurbehoud, ook in een haven-industriegebied, te verbreden. Een knelpunt om dit mogelijk te maken is dat "De Kuifeend" gelegen is midden in een druk vormingsstation voor goederentreinen. Vanwege veiligheidsoverwegingen mogen er van de NMBS enkel geleide wandelingen plaatsvinden. Een oplossing om het gebied toegankelijker te maken is het uitbouwen van natuureducatieve infrastructuur zoals vogelkijkhutten. Op die manier kan de bezoeker van de natuur genieten zonder risico voor treinongevallen. Zodra ook hier meer nieuws is, komen we er zeker op terug.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven