Stefan Versweyveld - 21 juni 2007
Het millenniumjaar 2000 zullen we niet licht vergeten. Toen verkreeg Natuurpunt Antwerpen Noord immers een officiële concessie van het ministerie van Defensie om het Fort van Brasschaat, onderdeel van het militair domein Klein en Groot Schietveld, te beheren als vleermuizenreservaat. Na zes jaar hard werken kunnen we spectaculaire resultaten voorleggen. Anno 2007 overwinteren meer dan 700 vleermuizen in het fortgebouw, een verdubbeling ten opzichte van een tiental jaar geleden. Inmiddels behoort het fort tot de top 3 van vleermuizenverblijven in Vlaanderen!
Het Fort van Brasschaat is niet toegankelijk.
Foto: Rafaël Delaedt
Hoewel reeds lang bekend was dat de Antwerpse fortengordel een bijzondere aantrekkingskracht heeft op overwinterende vleermuizen, rijpte pas in het midden van de jaren ’90 bij enkele vrijwillige medewerkers van Natuurpunt Antwerpen Noord de idee om ook iets rond het Fort van Brasschaat te ondernemen. De eerste contacten met Defensie verliepen echter moeizaam. Hoe konden wij ‘burgers’ weten dat er op ‘verboden militair domein’ vleermuizen overwinterden? Ontkennen dat wij ooit stiekem op het fort waren geweest, zat er niet meer in. Wij hadden aan de kampcommandant net een dossier toegezonden met een overzicht van de overwinterende vleermuizen en een voorstel van enkele beheermaatregelen…
Stilaan werd het water gelukkig minder diep. Het Fort van Brasschaat was inmiddels ook aangewezen als Europees Habitatrichtlijngebied voor overwinterende vleermuizen. Vleermuizenbescherming en militair gebruik bleken uiteindelijk niet onverzoenbaar en in 2000 kreeg Natuurpunt een officiële concessie van Defensie om het Fort van Brasschaat te beheren als vleermuizenreservaat.
Van zodra de concessie een feit was, konden we aan de slag gaan in het Fort van Brasschaat om het gebouw nog interessanter te maken voor overwinterende vleermuizen. Fase één in het beheer was het terugdringen van vandalisme en verstoring. Ondanks het feit dat het Fort van Brasschaat een verboden militair gebied is, maakten vele groepen gebruik van het gebouw voor allerlei doeleinden.
Gevolg: niet alleen de slapende vleermuizen werden voortdurend verstoord. Het fortgebouw zelf puilde uit van allerlei afval en stort. De eerste jaren nadat het fort in beheer werd genomen, sleurden tientallen vrijwilligers van Natuurpunt vele tonnen afval uit het fort. Ook het vrij houden van de fortgracht – die voortdurend werd vol gegooid met bomen en ander stevig materiaal – om de toegang tot het fort te vrijwaren verliep niet zonder problemen.
De baardvleermuis is één van de soorten
die het Fort
als vast winterverblijf gebruikt.
Foto: Fons Bongers
Na enkele jaren hard werken, lukten we er in om het vandalisme en de verstoring in het fort terug te dringen, zodat we konden starten met de volgende fase. Die bestond er vooral uit, om tocht te voorkomen en er voor te zorgen dat temperatuur en vochtigheid zo constant mogelijk blijven.
Met respect voor de cultuurhistorische waarde van het fortgebouw werden verschillende tochtgaten en scheuren in het gebouw opnieuw gedicht. Om het klimaat nog beter te regelen plaatsten we speciale deuren met invliegopeningen voor vleermuizen.
Een verzande watergang werd met veel hard labeur opnieuw uitgegraven en geschikt gemaakt voor overwinterende vleermuizen. Een andere watergang werd hersteld in zijn oorspronkelijke staat. In de fortgedeelten met gladde wanden die ongeschikt waren voor overwintering, hingen we ‘holle bakstenen’ waartussen vleermuizen kunnen wegkruipen.
Het is slechts een greep uit de vele werkzaamheden die de vrijwilligers van Natuurpunt met veel enthousiasme hebben uitgevoerd en waarvoor een welgemeend dank-je-wel hier meer dan op zijn plaats is.
De resultaten van zes jaar inzet voor vleermuizen in het Fort van Brasschaat zijn dan ook navenant. Sinds de start van de tellingen van overwinterende vleermuizen in het fort steeg het aantal van 320 in 1996-1997 naar meer dan 700 in 2006-2007! Een resultaat waar Natuurpunt terecht trots op kan zijn.
De watervleermuis is met ruim 350 exemplaren nog steeds de algemeenste soort in het Fort van Brasschaat. Maar inmiddels overwinteren er ook meer dan 140 franjestaarten. Voor deze laatste soort is het Fort van Brasschaat trouwens het tweede belangrijkste winterverblijf in Vlaanderen.
Daarnaast tellen we jaarlijks ook tientallen baardvleermuizen, grootoorvleermuizen en dwergvleermuizen in het fort. Af en toe komen ook de ingekorven vleermuis en de meervleermuis overwinteren in het Fort van Brasschaat. Het zijn twee in heel Europa zeer zeldzame soorten.
De overwinterende vleermuizen in het Fort van Brasschaat worden jaarlijks opgevolgd door Natuurpunt. Dat gebeurt aan de hand van twee wintertellingen. Een tijdrovend en niet eenvoudig karwei dat door een groep enthousiaste ‘vleermuizentellers’ van Natuurpunt wordt uitgevoerd. Op die manier kunnen we maximaal inspelen op eventuele veranderingen in het aantal overwinterende vleermuizen en in mogelijke problemen die optreden.
Eén zaak is zeker: het Fort van Brasschaat is als ‘winterhotel’ nog zeker niet volgeboekt… Op naar 1.000 overwinterende vleermuizen in het fort!
Defensie verdedigt ook natuur De prachtige resultaten in het Fort van Brasschaat zijn alleen maar mogelijk dankzij de goede samenwerking met het ministerie van de Defensie. Niet toevallig is een belangrijke oppervlakte van de militaire domeinen in Vlaanderen aangewezen als Europees Habitatrichtlijngebied. Hiermee toont Defensie dat natuurbehoud en militair gebruik perfect kunnen samengaan. Ook op het Groot en Klein Schietveld, en in het Fort van Brasschaat in het bijzonder, verdedigt Defensie natuur en vleermuizen. |
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven