26 december 2006 - Kris Beerlandt
De vos is terug van weggeweest.
Foto: Jeanine Van Waelderen, FFFS
De vos is een sluw, een schuw maar toch zeer mooi dier, zo denken de meeste mensen… en deze reputatie heeft helaas reeds menig vossenleven gekost.
Hoe het zo ver kwam is giswerk. ’Reinaert de Vos’ is een gekend verhaal waarin de vos, met al de bovengenoemde kenmerken, wordt beschreven. Het is een verhaal, een volksvertelling, niet alleen in Vlaanderen maar ook in Frankrijk is Reintje geen onbekende. In Frankrijk werd zelfs zijn oorspronkelijke naam ‘le goupil’ (vos) vervangen door ‘le Renard’.
In het ’Bestiarium’ van de kerk wordt de vos beschreven als een duivel, bijgevolg mocht het dier dan ook naar hartelust vervolgd worden. De zeer besproken vossenjacht in Groot-Brittannië vindt wellicht zijn oorsprong in deze vergelijking: de toegeschreven eigenschappen van dit prachtige dier werden toegeschreven aan de duivel. Dus vernietigen was toegestaan!
De vos is in het dierenrijk een buitenbeentje, hij behoort tot de familie van de hondachtigen zoals de wolf. Uniek aan de vos is dat hij elliptisch rechtopstaande pupillen heeft zoals de katachtigen. In totaal zijn er 21 soorten waarvan de meest bekende en verspreide vos ’de rode vos’ (Vulpes vulpes) is.
De vos is een roofdier, zijn belangrijkste en onmisbare rol in de natuur is jagen op kleine en middelgrote prooidieren, muizen, konijn, hazen. In zijn natuurlijke leefomgeving, is de balans tussen roof- en prooidier in evenwicht. Dit wil zeggen dat enerzijds het lichaam en de zintuigen van de vos zo zijn geëvolueerd dat hij perfect is uitgerust om te jagen. Anderzijds zijn de prooidieren (muizen) in grote getale aanwezig en tevens zijn ze perfect uitgerust om te ontsnappen aan de vos. Denken we maar aan de grote wendbaarheid en snelheid van het konijn dat vliegensvlug in laag struikgewas of een konijnenpijp kan wegvluchten.
De vos is van nature een solitaire jager, zijn prooi is te klein om met soortgenoten te delen. Maar toch leeft de vos in groep, zo een groep bestaat uit één mannetjesvos (rekel) en één dominante vrouwtjesvos (moervos). Naargelang het voedselaanbod, de grootte van het territorium zijn er nog twee moervossen bij de groep. Enkele minder dominante moertjes uit het vroegere nest blijven in de groep. Rekels worden zodra ze volwassen zijn uit de groep gestoten.
Afhankelijk van het voedselaanbod in het territorium zal de hoeveelheid individuen en het aantal geboorten aangroeien of afnemen. Op die manier is de vos perfect in staat om zonder hulp van buitenaf het aantal individuen te regelen zonder een bedreiging of verstoring voor de andere aanwezige dieren of de mens.
In een woest gebied, bijvoorbeeld het hooggebergte kan een territorium 1.200 ha groot zijn. In onze streken, weide, park afgewisseld met dorp of stad is zijn territorium veel kleiner, maximum 110 ha.
Vossen bakenen hun territorium af met een geurspoor. Geuren zijn naast lichaamstaal en geluiden dan ook een belangrijk communicatiemiddel in de vossenwereld. De vos beschikt over een paar geurklieren. Die klieren verspreiden een geur eigen aan het individu waarmee de vos bewust of onbewust zijn aanwezigheid wil bekendmaken. Vossen hebben een repertorium van geluiden gaande van een schreeuwerig hees gehuil tot een
wow-wow geblaf van de moertjesvos. Dit geblaf produceert zij vooral in de paartijd (december, januari) om mogelijke partners te lokken. Een vossenpaar is monogaam en blijft jaar na jaar trouw aan elkaar, tot een van de partners wegvalt.
Ze nemen bepaalde lichaamshoudingen aan, om te communiceren met soortgenoten. Ze stellen zich speels, agressief, onderdanig of superieur op. Een angstige vos legt zijn oren naar achteren en maakt zich klein tegenover een soortgenoot.
De vos is een rasechte opportunist, voornamelijk knaagdieren staan op zijn menu, maar in tegenvallende tijden voedt hij zich ook met bosvruchten en insecten. De gewoonte om als er voedsel te veel is dit te begraven is zeker geen fabel. Ze graven met de voorpoten een kuiltje, deponeren de buit en bedekken de kuil terug met zand. Zij laten hun geurspoor achter door met hun snuit over de aarde te wrijven. De plaatsen van de begraven voedselresten worden deels op geheugen en geur teruggevonden.
De laatste decennia heeft de vos zich bovendien meer en meer aangepast aan de mensen. Hij is er namelijk in geslaagd eerst discreet maar nu opmerkelijk om steeds dichter bij de mens te leven. Hij heeft hier de nodige voordelen van leren waarderen. Zo bracht een bezoek aan Londen mij heel dicht bij de stadsvos. Deze eerder donkerbruine soort slaagt erin om in dichtbevolkte wijken te overleven en zelfs tijdens de dag zijn vaste rooftochten op te zetten langs afvalcontainers en argeloos weggegooid eten.
Eén ding staat vast: als een vos de kans ziet rooft hij je kippenhok leeg. Wat natuurlijk ver van prettig is. Als dat gebeurt kan je twee dingen doen. Je kan moord en brand schreeuwen, een heksenjacht organiseren en alle vossen uit de buurt afknallen en alles bij het oude laten. Dan ben je één jaartje gerust, want vroeg of laat komt er een nieuw exemplaar, die jouw kippenhok uiterst geschikt vindt.
Of je speelt het slim en zorgt ervoor dat geen vos bij jouw kippen kan. Een goede waakhond, een afgesloten nachthok, met nergens gaten groter dan 7cm, een stevig dak, of een afsluiting van minstens 2meter hoog en naar buiten afbuigend. Zorg dat de vos niet onder de afsluiting kan graven, graaf de afsluiting tot 20cm in de grond en plooi ze daar naar buiten om, of zorg voor een harde ondergrond. Op deze manier kan je met 100 vossen in de buurt nog op je beide oren slapen.
Laat het duidelijk zijn: de vos is jarenlang afwezig geweest in Vlaanderen maar dat was een onnatuurlijke toestand. Zijn aanwezigheid in Vlaanderen zorgt dat de aantallen van knaagdieren aanvaardbaar blijven niet alleen in de natuurgebieden maar ook in tuinen en parken. De kans dat we een vos ontmoeten neemt toe, maar wees gerust hij heeft meestal jou eerder gezien en maakt zich dan als de weerwind uit de voeten.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven