Kris Beerlandt - 28 januari 2006
Dodoenstuin (foto: Kris Beerlandt)
Het bestuderen van planten is boeiend en houdt de mens al duizenden jaren bezig. Toen ik afgelopen herfstvakantie New York bezocht, vond ik daar midden in Manhattan rustige stadstuintjes met vergane zomerse kruiden.
Deze tuintjes leken mij plaatsen waar mensen in het hectische leven van de grootstad rust vonden o.a. door het aanleggen van een kruidentuin.
Bij het bezoek aan musea en fotogalerijen kwam ik in foto’s en kunstwerken de zoekende mens tegen, de mens die met fantasie en kennis absoluut niet wil en kan vervreemden van de natuur.
Thuisgekomen dacht ik aan één van de absoluut oudste vormen van tuinverlangen, en ik vond de eeuwenoude binding van de mens met kruiden. Dit vertaalde zich door de eeuwen heen in de aanleg van kruidenhoekjes en kruidentuinen. Kruiden zoals brandnetels, moederkruid, munt, valeriaan, boerenwormkruid lopen wij nu achteloos voorbij! Nochtans behoorden zij eens tot de schatkamer van de natuurlijke geneesmiddelen. Met deze planten gingen kruidenvrouwtjes aan de slag.
Elk kruid heeft een geschiedenis. Een kruid kan je definiëren als “een plant die nuttig is voor de mens door zijn blad, bloem, stengel of wortel”. Een beetje onderzoek naar het gebruik van kruiden verschaft intens leesgenot en een boeiend inzicht in de geschiedenis van de mens. Zo gebruikten de oude Grieken maartse viooltjes als antikatermiddel. En vroeger dacht men dat laurier de muze aantrok, daarom droegen dichters en schrijvers een laurierblad in hun zak of lag er een blad onder hun kussen. Rozemarijn werd in de straten van Londen verbrand om ziekte te weren en tijdens een pestepidemie werd de prijs voor een takje dertig maal zo hoog.
De huidige interesse voor de ecologie heeft het wetenschappelijk onderzoek aangemoedigd en het onderzoek naar het werkzaam gedeelte in kruiden bevorderd. Het is goed te weten dat 5000 jaar geleden de Assyriërs, Chinezen en Egyptenaren ieder al hun scholen voor kruidkundigen hadden. De eerste geschreven teksten dateren van de Egyptenaren. Zij legden recepten voor kruidengeneesmiddelen vast op kleitabletten en papyrusrollen.
Je kan stellen dat planten de belangrijkste medicijnen zijn sedert de geschreven geschiedenis. Kruidengeneesmiddelen worden in het Westen vaak afgeschilderd als een eerder slecht alternatief voor de chemisch vervaardigde medicijnen. Maar hier is langzamerhand een kentering waar te nemen.
Het gebruik van kruiden als Sint-Janskruid en valeriaan in traditionele geneesmiddelen is algemeen aanvaard. Mensen die geen baat hebben bij de conventionele geneeskunde raadplegen een homeopaat of een kruidengenezer
Tuinierende koks hebben gedurende vele eeuwen zelf culinaire kruiden verzameld. Zelfs in het oude Griekenland, waar groenten op de velden werden gekweekt en daarna op de markt werden verkocht, werden kruiden zoals koriander, munt en peterselie in eigen tuin geoogst.
In de 1ste eeuw voor Christus vinden we een loflied terug op producten van eigen bodem en lezen we gedetailleerde aanwijzingen voor het kweken van kruiden. Knoflook, munt, mosterd en peterselie waren onmisbare kruiden. De plantjes waarvan de eigenschappen al in de Oudheid werden geprezen teelde men in de middeleeuwse kruidentuintjes.
In de 16de eeuw leefde in Antwerpen een beroemde kruiden- en plantenkenner: Pieter van Coudenberghe. Zijn tuin, gesitueerd in Borgerhout, werd bezocht door vele vermaarde botanici uit die tijd. Een van hen, Rembert Dodoens, geboren in Mechelen, is een vermaard plantenkenner. Hij gaf de eerste editie uit van een boek over de grote geschiedenis van planten:’het Cruydenboeck’. Dit werk bevat 1060 beschrijvingen van planten en 719 gravures.
Dodoens was een echte pionier. Opmerkelijk is dat hij het boek uitgaf in het Nederduits en in het Frans. Daardoor werd het boek gemakkelijker gelezen en was het toegankelijk voor een groter publiek. Maar belangrijk is dat hij een classificatie brengt in het plantenrijk.
Zeer de moeite waard is een bezoek aan de Dodoenstuin in Schilde waar een medicinale tuin uit de Renaissance werd gereconstrueerd, als eerbetoon aan Rembert Dodoens. De tuin bestaat uit twaalf compartimenten, afgescheiden door hagen van beuk, taxus en buxus. Etiketten vermelden de namen van de geneeskrachtige planten in het Nederlands, het Gotisch en het Latijn. Er staan ook culinaire planten, verfplanten en cosmetische planten.
Bij het aanleggen van een kruidentuin denken de meesten onder ons aan een geometrisch aangelegde kruidentuin. De kunstige tekening van rechte lijnen en bochten is prettig voor oog en verstand.
Zelfs tuiniers die meer houden van een informele tuin kunnen de geometrie van zulke tuinen wel waarderen. De vormelijk gesnoeide haagjes en het patroon in de paden zorgen voor een sfeer van rust en vrede in een tuin. Het is alsof de mens en de natuur een pact sloten: weerspannige natuurkrachten en het menselijk denken produceren samen harmonie.
De geurige kruidentuin is een echte pleziertuin, een zintuiglijk genot. De mooiste en de geurigste zijn de tuintjes aangelegd op een beschutte plaats. Daar waar de lucht de aangename geuren van aromatische bladeren en tere bloemen kan opnemen. Deze tuinen hebben iets magisch. Ze dienen als toevluchtsoord voor mensen en dieren.
Een zeer geurig kruid, bij ons minder gekend, is santolina. Het is een gemakkelijke en nuttige plant, te gebruiken als randbeplanting en voor het afzomen van perkjes. Het is een decoratief, altijd groen kruid en scherp geurend. Vroeger werden takjes santolina tegen motten en insecten tussen de kleding gelegd die in de winter werd opgeborgen.
Kruipende tijm en citroemelisse zijn ook geurkampioenen. Een tapijt van kruipende tijm, dat bij het passeren een bedwelmende geur afgeeft, is een waar genoegen in de kruidentuin. De bladeren van citroenmelisse ruiken naar citroen en kunnen gebruikt worden om een verfijnde citroensmaak te geven aan soepen, salades, thee, azijn en gebak. Interessant is dat bijen dol zijn op de nectar van de kleine lipbloemen van de citroenmelisse.
Het is een aangename taak om kruiden te kiezen voor de tuin. Zeker is het een persoonlijke keuze! De kok zal liever culinaire kruiden kweken, terwijl iemand die welriekende mengsels wil maken de voorkeur geeft aan aromatische kruiden.
Een van de aantrekkelijkste aspecten van een stukje tuin bestaande uit kruiden, is de rustige sfeer die er heerst. Deze sfeer van ontspanning creëren geeft een meerwaarde aan de kruidentuin.
Te weten dat je door de keuze uit een steeds talrijker wordend aanbod van kruiden daar daadwerkelijk kan in meespelen geeft een aangenaam gevoel. Een gevoel van verwachting naar sfeer, geuren en smaken, een belofte van zomer en warme momenten.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven