Een groendak als spons

3 oktober 2005 - Kris Beerlandt

Groendak (foto: Kris Beerlandt)

“Verzegeld Vlaanderen is de spons vergeten”, zegt hoogleraar Martin Hermy. “We zijn vergeten hoe een spons functioneert en willen snel van ons regenwater af. We lijken te moeten leren leven met wateroverlast. Toch zijn er oplossingen. Eén ervan is: de aanleg van groendaken. Dit kan de waterellende tot vijftig procent terugbrengen. Waar water valt, zou het zo lang mogelijk moeten worden vastgehouden. Om geleidelijk aan terug in de bodem te dringen. Zoals een spons werkt!”

In de steden is er meestal een onevenwicht tussen beton en groen. We kijken vanuit een appartement, kantoor, school of ziekenhuiskamer over grijze daken en aan elkaar gehaspelde gebouwen. Urbanisatie die werd ingegeven door grondspeculatie. Je moet toegeven, er bestaan mooiere uitzichten.

Bij het aangelegde groendak daarentegen bestaat de bedekking hoofdzakelijk uit levende planten. Groen slaat hier dus niet op de kleur van de dakbedekking maar op de begroeiing ervan. Misschien even terug grijpen naar één van de beginselen van de ecologie. We zien dat in ons klimaat naakte aarde niet lang kaal blijft. Bij omzetting en bewerking van grond zien we tijdens een korte periode kale grond, maar algauw ontkiemen de zaden die aanwezig zijn in de grond. Een begroeiing van perzikkruid, klaproos en andere pioniersbloemen zorgen voor een groen en kleurrijk tapijt. In rotsachtige milieus zien we diezelfde evolutie. Op kale rotsen vind je korstmossen. Zij breken geleidelijk het rotsoppervlak open. Daarna vullen door de wind aangevoerde stofdeeltjes de spleten. Mossen of varens kiemen hier en naarmate deze planten afsterven en voor humus zorgen, schieten grotere planten wortel.

Ook op oude daken van historische gebouwen zie je dat korstmossen en later muurpeper en andere kruiden zich vestigen. Deze natuurlijke evolutie verloopt traag en over vele jaren. Door onze drang om vooral onze omgeving netjes en overzichtelijk te houden zien wij in onze eigen woonomgeving zelden of nooit iets van dit natuurlijk proces, het verhaal van successie.

Kiezen voor een groendak heeft vele voordelen!

Het is mooi en geeft een natuurlijke meerwaarde. De biodiversiteit van de directe leefomgeving vergroot. De ecologische voordelen op een rijtje:

1. Vasthouden van het stof: de lucht zuiveren door schadelijke stoffen als CO2, benzol en stofdeeltjes op te nemen en af te breken. Onze zuurstofkwaliteit verbetert.
2. Het neerslagwater dat in Vlaanderen nogal wat schadelijke stoffen bevat, wordt door een groendak voor een deel gefilterd voor het in de riolen terechtkomt. Het groendak slorpt 50% van het regenwater op. Mede door de verhardingen in de steden vloeit neerslag onmiddellijk naar de rioleringen met overbelasting van het rioleringsnet en wateroverlast tot gevolg. Groendaken alleen zullen dit probleem niet oplossen, maar ze houden wel meer water vast dan het traditionele dak en verminderen de piektoevoer tijdens de regenbuien.
3. Natuurlijke klimaatregeling van het gebouw is mooi meegenomen en maakt een verschil in onze energierekening. In volle zomer kan de oppervlaktetemperatuur van een zwart dak oplopen tot 80 graden. Bij een groendak loopt de temperatuur niet hoger op dan 50 graden. Resultaat: een frisser aangenaam gebouw, minder kosten voor airconditioning. In de winter heeft het groendak dan weer een isolerende werking met minder stookkosten tot gevolg.
4. Verlaging van de omgevingsgeluiden: een groendak slorpt bijvoorbeeld een deel van de geluiden op van zwaar verkeer. Resultaat is dat het rustiger wordt in het gebouw. Dit is een interessante oplossing voor woningen in de buurt van luchthavens, nabij drukke wegen of in stadscentra.

Overtuigd van het nut?

Groendak (foto: Kris Beerlandt)

Er zijn verschillende soorten groendaken. Er is een groot onderscheid tussen de aanleg van intensieve en extensieve groendaken. Intensief groendak

Intensieve groendaken zijn gelijk aan een gewone tuin maar dan aangelegd op een dak. De begroeiing bestaat uit grassen, kruiden, struiken en soms volwassen bomen. Tevens zitten paden en terras mee in het tuinconcept. Een dergelijk groendak weegt al vlug 200 tot zelfs 1500 kg per vierkante meter en vergt vanzelfsprekend een aangepaste dragende constructie. Deze daktuinen hebben vaak een zeer mooie uitstraling en geven veel belevingsplezier maar vragen natuurlijk een voortdurend onderhoud.

Extensief groendak

Het extensieve groendak vergt geen of weinig onderhoud. Eenvoudige reden is dat de begroeiing die men hier op aanplant beperkt is tot mossen, vetplanten en kruiden. Deze planten vragen een substraatdikte van 2 tot 4cm. Dit substraat zal dienen voor de voedingsstoffen, de watervoorziening, zuurstof en de verankering van de wortels. De eerste laag boven op de gewone dakbedekking is een waterkerende laag (EPDM folie) die ervoor zorgt dat het dak waterdicht is en dat de plantenwortels geen schade aanbrengen. Het groendak verhoogt het risico van waterinsijpeling niet, integendeel. Vooraleer je begint met de werken zeker nakijken of de ondergrond niet aan vervanging of herstelling toe is. Vertrek van een waterdichte bekleding. Op deze waterkerende laag is al zeer veel onderzoek uitgevoerd om problemen die vroeger wel eens voorkwamen te voorkomen. Als de plaatsing correct is uitgevoerd kunnen lekken in de laag niet meer voorkomen.

Wat gaat mij die aanleg kosten?

Een extensief groendak komt boven op de bestaande dakbedekking en vergt bij uitvoering door een aannemer een extra kost van 50 tot 75 euro per vierkante meter afhankelijk van substraatdikte. De langere levensduur van de dakbedekking (vooral als het om roofing gaat) maakt dat het prijsverschil op lange termijn heel klein wordt. Zeker als we de voordelen op vlak van milieu en gezondheid meerekenen – moeilijk in cijfers uit te drukken – wordt een groendak een stuk voordeliger. In een aantal gemeenten kan je een premie krijgen voor de aanleg van een groendak.

In onze regio geven de stad Antwerpen en de gemeenten Brasschaat, Kapellen, Schoten en Stabroek een premie bij de aanleg van een groendak.