28 maart 2005 - Kris Beerlandt
Tolerantie en verdraagzaamheid in onze tuin tegenover vele vormen van natuurlijk leven, verhoogt het belevingsplezier van onze tuin… Wij zien onder de heerschappij van het menselijk vernuft, dat de natuur in onze regio schraler wordt.
Belangrijker nog is dat in heel België een derde tot de helft van de dieren- en plantensoorten bedreigd zijn. Wij kunnen blijven wijzen naar de wereldwijde afspraken die men maakt of waarover men moe vergadert.
Maar de idee groeit dat wij als tuineigenaar kunnen bijdragen om zeer verschillende levensvormen in onze directe omgeving te laten gedijen. Zo kan ieder van ons helpen om de biodiversiteit in Vlaanderen mee in stand te houden en op kleine schaal te verbeteren.
In onze ecologische siertuin maken wij voortdurend keuzes. Welk beheer passen wij toe of welke plant draagt meer bij in onze keuze voor een meer natuurrijke tuin. Onze grasmat met andere ogen bekijken en beleven daar namen we deze winter al een start mee. Nu het lente wordt wachten ons uitdagende keuzes. Binden wij de strijd aan tegen mos en andere ongewenste kruiden, geven wij extra meststoffen, duwen wij onze armen stijf met de verticuteermachine...
Of bekijken wij de groene vlakte eens langs de kant van het kleine grut: kriebelbeestjes, zoemende volkjes, kleurrijke vlinders en in hun zog vogels en kleine zoogdieren. In deze ‘grasveldjes’ speelt zich een fascinerend leven af. Of ze nu worden gebruikt als voetbalveld, als speelgazon, of als plaats voor zomerfeestjes. Tussen het dichtgeweven grastapijt brengen vele dieren hun korte leven door. Een grasveld is niet zomaar een gazon, het is een netwerk, een oase van groen voor levende wezens.
Let wel: grassen zijn belangrijke planten het zijn voedselplanten: tot de grassenfamilie behoren onder meer haver, tarwe en maïs. En gras is het voedsel bij uitstek voor vele grazende dieren. Gras groeit op een unieke manier, één grasplant kan voortdurend gegeten of gemaaid worden. De groeiknoppen bevinden zich dicht bij de grond, zodanig dat ze zelden worden beschadigd door dieren of grasmaaiers.
Bij de nieuwere soort grasmaaiers wordt het afgesneden gras als mulchlaag op het gazon achtergelaten. Van dit grasafval leven vele kleine levende wezentjes en ook verschillende dieren die het ontbindingsproces van grassen versnellen. Die plantenresten zijn voedsel, dat half verteerd, en ongewijzigd van samenstelling weer wordt uitgescheiden. Deze uitwerpselen worden niet verspild maar dienen tot voedsel voor wormen, kevers en andere kleine grondbewoners. Springstaarten, mijten voeden zich met de plantenresten en schimmels.
In de onderste vochtigste lagen leven pissebedden. Die vreemdsoortige diertjes zijn nu landbewoner, maar als we zijn stamboom uittekenen zien we dat hij tot de krabbenfamilie behoorde. Het lijfje van de pissebed moet vochtig blijven omdat de huid zo dun is dat die makkelijk zou uitdrogen onder een stralende zon. Roofzuchtige duizendpoten eten rottende plantenresten en ook aas, bijvoorbeeld rottende slakken. Zij jagen ’s nachts, niet gestoord door enige menselijke activiteit, tussen het grasafval op spinnen en naaktslakken. Ze doden hun prooi met vergif, dat ze met een paar vernuftige kaken inspuiten.
Wie nog zeer actief is tijdens de eerste warmere voorjaarsnachten is de oorwurm. Reeds vroeg in de lente legt het vrouwtje ongeveer een 40-tal eitjes in een holletje, ze bewaakt haar nest tot de eieren uitkomen. Een echte moeder is het vrouwtje oorwurm, ze voedt en verzorgt de nimfen tot die op eigen benen verder kunnen. Oorwurmen zijn de grootste luizenverdelgers.
Een opmerkzame tuinier kan tijdens de voorjaarswerkzaamheden een familiegroepje tegenkomen. Per ongeluk verstoorde ik ooit een oorwurmnest. Versteld zag ik hoe de oorwurm de eitjes verzamelde en niet rustte tot ze haar ganse legsel weer bijeen bracht. Op ongewenste plekken in de tuin kan je ze wegvangen in bloempotjes met hooi.
De levenswijze van menig insect is voor ons vreemd. Maar hun levenswijze dwingt respect af en roept bewondering op. Bewondering voor de manier waarop kleine bekjes, snavels en pootjes het klaarspelen om een huis of nest te maken als bescherming voor henzelf of hun jongen.
Zonder gereedschap maar aangespoord door de kracht van het leven, bouwen dieren ingewikkelde structuren in allerlei vormen met materiaal uit hun leefomgeving of met stoffen die ze zelf maken.
Zo zijn bijen ingenieuze bouwmeesters, alle bijen zijn vegetarisch, ze voeden zichzelf en hun jongen met nectar en stuifmeel. In België en Nederland komen een 300-tal verschillende soorten bijen voor. De meeste hiervan zijn solitaire bijen, dus weinig sociaal. Ze dienen hard te werken voor de kost en het voortbestaan van hun soort. Zij maken een nest in holle stengels van planten of een holte in vermolmd hout. Maar er zijn er die een holletje graven in de grond. Men noemt ze graafbijen, zij bouwen hun nest vooral in kleigronden. Zij graven een holletje op een zonnige plek in de grond en leggen daar hun eitjes in.
Wat zoeken merels en groene spechten in het gazon? Wat komt een merel die in het gazon wroet zoal tegen? Misschien de grauwgrijze larven van de langpootmug. In de late herfst zijn ze ongeveer 1,5 cm groot, maar uiteindelijk bereiken ze een afmeting van soms wel 4 cm. Ze verpoppen zich onder de grond en als ze volgroeid zijn worstelen ze zich uit de grond. Je kan je het amper voorstellen dat deze larve of emelt in de nazomer verandert in een schrale langpootmug.
Groene spechten bezoeken steeds vaker onze tuinen. We zien ze het vaakst op de grond, zij zijn op zoek naar mieren en mierenlarven. Spreeuwen, lijsters en merels zijn onze trouwste gazonbezoekers.
In de bodemlaag onder een grasland leven meer regenwormen dan bijvoorbeeld onder de bloemenborder. De reden hiervoor is dat in het grasland meer voedsel is. Regenwormen voeden zich met uitwerpselen, maar laten zelf hun ontlasting meestal ondergronds achter, op die manier vermengen ze mest en aarde. Tunnels van regenwormen functioneren als kanalen waardoor het water van het oppervlak kan wegzakken. Ook lucht kan zo in de grond doordringen. Wormhoopjes verrijken het grondoppervlak, ze bevatten veel organisch materiaal, dus een goede voeding voor onze grasmat.
Met een vergrootglas het leven bekijken van een natuurrijk grasveld levert wellicht nieuwe ideeën op. Inspiratie om ook het gazon te laten evolueren naar een boeiende levensgemeenschap. Een tuin aanleggen en onderhouden heeft zoals je zeker reeds opmerkte een grote invloed op alle soorten levende wezens. Sommige lijken ongedierte en andere lijken roofdieren en weer andere geen van beide. Belangrijk is dat ze een keten van leven vormen waarin ze afhankelijk zijn van elkaar en van elkaar profiteren.
Hoe deugddoend is het als je bij een eerste warme voorjaarsdag je neervlijt tussen madeliefjes, draadereprijs en je laat begeleiden door het gezoem en het geknisper van kriebelend leven. En ondertussen weten dat je mee hebt bijgedragen tot meer en betere kwaliteit van het leven.
Kris Beerlandt is natuurgids en lesgever bij VELT. Lees meer
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven