27 december 2004 - Willy Ibens
De vrijwilligers van Natuurpunt beheren samen meer dan 500 hectare natuurgebied in de regio Antwerpen Noord. Gelukkig staan ze er niet alleen voor. Er is de hulp van landbouwers voor begrazing en van de natuurarbeiders van het sociaal bedrijf Natuur- en Landschapszorg. Daarnaast steken talrijke jongeren uit allerhande jeugdorganisaties en scholengemeenschappen vele handen toe. En dan hebben wij ook nog onze Galloways: in functie van de te behalen natuurdoeltypen zorgen runderen hier voor grasland dat geschikt is voor weidevogels of voor een afwisselende vegetatie die ruimte biedt voor tal van zeldzame planten en dieren.
Het eerste begrazingsproject in het stedelijk natuurgebied Oude Landen ging van start in 1997. Op het westelijke, laag gelegen gedeelte van de Oude Landen – waar sedert begin 1944 alle landbouwactiviteiten waren stopgezet – was geleidelijk een gevarieerd open landschap ontwikkeld.
Naast ruigten, struwelen, bosjes en rietvelden waren er evenwel uitgestrekte graslanden die werden gedomineerd door witbol en geknikte vossenstaart. Hier was nauwelijks soortenrijkdom terug te vinden. Op de dikke viltlaag van wortels en afgestorven grasresten had ons jarenlange maaibeheer nauwelijks resultaat. Er was gewoon geen mogelijkheid om nieuwe planten en kruiden te laten ontkiemen.
Een begrazingsexperiment door enkele Galloways die na het maaiseizoen werden ingezet zorgde hier voor een grote doorbraak. Nu evolueren deze graslanden naar een soortenrijke vegetatie waarin heel wat insecten en vogels zich thuis voelen.
Het oostelijk deel van de Oude Landen ziet er heel anders uit. Hier was in het begin van vorige eeuw een rangeerstation voor goederenoverslag van de Antwerpse haven gevestigd. Daarvoor moest de drassige polderbodem worden opgehoogd met zand, steenafval en sintels van de stoomlocomotieven.
Daarna werd het militair domein. Oude foto’s uit de jaren 50 tonen hier een open en schraal landschap met enkele zeldzame bomen en struiken. Dat het zesde linie hier oefende met zware pantserwagens voor troepentransport (het was volop koude oorlog) die alles stuk walsten was daar uiteraard niet vreemd aan.
Toch kwam ook hier de successie op gang. Het terrein werd door Ekerse jagers ingezaaid met een lathyrus-variant voor fazantenvoedsel en de tonnenzware, ener gie verslindende pantsers werden vervangen door kleine en zuinige lichte vrachtwagens die de vegetatie en de bodem nauwelijks beschadigden. Je ziet maar hoe al dan niet toevallige beslissingen bijdragen tot de ontwikkeling van een stedelijk natuurgebied!
Eens de successie op gang komt is er nauwelijks een houden aan: de Oude Landen groeit nog steeds verder dicht tot een gesloten bos. Voor sommige vogelsoorten zoals een fitis en tjiftjaf zijn dat gouden tijden, maar vogels die van een opener parklandschap houden (nachtegaal, grasmus, braamsluiper, roodborsttapuit, boompieper…) om te broeden zien hun leefgebied alsmaar inkrimpen en verdwijnen. Zo gaat het ook met sommige warmteminnende insecten en met plantensoorten die bloeien op open, grazige of kalkrijke bodems zoals wilde tijm, heksenmelk, cypreswolfsmelk, rapunzelklokje en wilde marjolein.
Niet enkel voor planten en dieren is een gevarieerd open landschap met bosjes, ruigten, graslandjes en struwelen aantrekkelijk, ook voor wandelaars is de belevingswaarde groter met een gevoel van openheid, variatie en weidsheid.
De efficiëntste manier om zo’n open landschap te behouden is natuurlijke begrazing. Dat betekent een beperkt aantal runderen die het hele jaar in het gebied blijven. Dit in tegenstelling tot de dieren op het laag gelegen deel van de Oude Landen die in de winter en de lente op stal staan op één van de reservaatsboerderijen van Natuurpunt.
Opnieuw hebben wij gekozen voor Galloways, runderen met een zachtaardig karakter, zonder hoorns en met een dichte gesloten beharing. Samen met hun grote zelfredzaamheid en het gegeven dat zij zelden een dierenarts nodig hebben maakt van hen zeer geschikte grazers op terreinen waar andere koeienrassen moeten afhaken.
Wij trokken met dit begrazingsplan naar de Vlaamse gemeenschap en kregen daar financiële steun voor de aanleg van een veeraster voor een begrazingsblok van iets meer dan 35 hectare met een omtrek van zo’n goede 3,3 km. Op dit ogenblik voorzien wij een zeer extensieve begrazing van 1 GVE (grootveeeenheid) per 6 tot 8 hectare. Zeg maar een kleine kudde van 5 tot 6 dieren. De volgende jaren zullen de effecten van deze jaarrondbegrazing nauwgezet worden opgevolgd door de conservators zodat indien nodig kan worden bijgestuurd. Natuurbeheer is immers geen exacte wetenschap en vraagt een permanente opvolging.
Met drukke verkeersaders en spoorlijnen in de buurt moeten wij zorgen voor een stevig raster bestaande uit een combinatie van schrik- en prikkeldraad. En natuurlijk moet de Oude Landen onverminderd toegankelijk blijven voor wandelaars en natuurgenieters.
Op de centrale assenweg – die toegankelijk blijft voor fietsers – komen drie veeroosters. Op de wandelpaden zijn er negen voetgangerssluizen voorzien. Om met het beheermateriaal (tractor, hooikeerder, hooipers) te kunnen passeren komen er drie houten poorten. Het raster zelf wordt zoveel mogelijk in de vegetatie verstopt en zal – behalve aan de bedding van de Donkse beek langs de spoorweg – na enige tijd nauwelijks zichtbaar zijn vanaf de wandelpaden.
Inmiddels zijn de nodige bouwvergunningen afgeleverd en nog deze winter starten de werken. Ze worden uitgevoerd door de natuurarbeiders van het sociaal bedrijf Natuur- en Landschapszorg die borg staan voor een perfecte afwerking. Zeker in het begin zal het even wennen zijn voor de courante bezoekers, maar wij zijn er zeker van dat dit begrazingsproject een grote meerwaarde heeft. Niet enkel voor de natuur, maar ook voor de belevingswaarde van dit stedelijk natuurgebied.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven