Wegbermen kleuren straten en wegen in Noord-Antwerpse regio

11 juli 2004

Juni is dé maand bij uitstek om te genieten van de kleurenpracht van onze wegbermen. Klaprozen, fluitenkruid, margrieten, koekoeksbloem, jacobskruiskruid: samen toveren ze onze wegbermen om in een bont decor van rood, wit en geel. Of althans, dat zouden ze kunnen doen. Want niet alle wegbermen in onze regio krijgen het beheer dat ze verdienen. Voor Natuurpunt Antwerpen Noord is het duidelijk: wij pleiten voor méér kleur in onze wegbermen!

Zo oud als de straat

Kleine vos op schermhavikskruid
Foto: Arnout Zwaenepoel

Wegbermen zijn – letterlijk – zo oud als de straat zelf. Ze ontstonden tezamen met de aanleg van de eerste wegen in onze streken. Naarmate er vanaf de Romeinse periode steeds meer en meer wegen aangelegd werden, nam ook het aantal en de oppervlakte wegberm toe. Anno 2004 wordt de oppervlakte aan wegbermen in Vlaanderen tussen 25.000 en 35.000 ha geschat! Dit is ongeveer het dubbele van de oppervlakte die Natuurpunt momenteel als natuurgebied beheert…

Gedurende eeuwen waren wegbermen niet meer dan een boord langs wegen, bruikbaar als je moest uitwijken of (later) om verkeersborden in te planten. Het is pas in de tweede helft van de twintigste eeuw dat bermen vanuit ecologisch oogpunt aan belang winnen. Mijlpaal is het beroemde boek ‘De bonte berm’ van professor Zonderwijk dat in 1958 in Nederland gepubliceerd werd.

Dat de toegenomen belangstelling voor natuur in de wegbermen samenviel met het moment – de jaren ’60 en ’70 – waarop de natuur bij ons op een nooit geziene manier achteruit ging en onherroepelijk verdween, zal allicht niemand verwonderen.

Onvermoede natuurrijkdom

Waarom zijn wegbermen bij ons zo belangrijk geworden voor natuur? Dat hangt natuurlijk volledig samen met de aftakeling van ons landschap. Terwijl in de omgeving waardevolle natuur verdween en werd omgezet naar woon- en industriegebied of intensieve landbouw, bleef waardevolle natuur in de wegbermen gespaard.

De ecologische functie van wegbermen bij ons is dan ook drieledig. In de eerste plaats zijn sommige wegbermen echte kerngebieden. Ze vormen de laatste vluchtplaats voor bijzondere planten en dieren. Zo kan je bvb. in enkele Brasschaatse wegbermen nog de gevlekte orchis, het hondsviooltje en het klein tasjeskruid aantreffen. Stuk voor stuk planten die elders al verdwenen zijn.

Daarnaast vormen wegbermen ook interessante verbindingsgebieden of corridors voor natuur. Wegbermen verbinden vaak belangrijke natuurgebieden. Allerlei zoogdieren, sprinkhanen, vlinders, ed. gebruiken deze verbindingsgebieden om van de ene plek naar de andere te gaan. Zelfs planten ‘migreren’ langs wegbermen!

Tenslotte zijn wegbermen ook ideale ‘stapstenen’ voor natuur. In een regio zoals de onze, waar natuur versnipperd is geraakt door een gigantische hoeveelheid bebouwing, vormen wegbermen een veilig ‘eiland’ waar planten en dieren (al dan niet tijdelijk) kunnen overleven.

En laten we natuurlijk de mens niet vergeten. Wegbermen vormen vaak aantrekkelijke, kleurige linten in een grijs landschap!