11 juli 2004
De voorbije maanden stonden de kranten weer bol van de streken die de vos bij ons in de regio uithaalt: geplunderde kippenhokken, een slachting onder eenden, een dalende reeënpopulatie… Niets of niemand is veilig. Meteen laaien de discussie rond de ‘bestrijding’ van de vos hoog op. Eén ding is zeker: reintje is weer helemaal terug!
Foto: J. Demeester
Met de bedoeling de hondsdolheid, een gevaarlijke ziekte die vooral door vossen wordt verspreid, halt toe te roepen werd de vos in België en de ons omringende landen bijna volledig uitgeroeid. Tot pakweg twintig jaar geleden kon je hem nog slechts uitzonderlijk waarnemen in enkele bosrijke gebieden in de Kempen. Belangrijk detail: hondsdolheid bij vossen is in Vlaanderen nooit vastgesteld (met uitzondering van de Voerstreek).
Het vogelvrij verklaren van de vos moest de vossenstand zo fel uitdunnen, dat een besmette vos – die zelf heel snel sterft aan de ziekte – geen tijd zou hebben om vóór zijn dood een soortgenoot te besmetten. Gehoopt werd dat de ziekte daardoor ‘vanzelf’ zou verdwijnen.
Het gevolg was een wilde vervolging van de vos. Totdat men zo ‘n twintig jaar geleden het geweer van schouder veranderde: nu kwam het er op aan de vossen immuun te maken voor hondsdolheid. In de besmette gebieden werden massaal in een vaccin; gedrenkte ‘hondenkoekjes’ verspreid. En met succes: de gevreesde hondsdolheid is sindsdien volledig verdwenen uit België en Frankrijk.
Deze totaal andere aanpak had als neveneffect dat de vos in heel West-Europa sterk in aantal is gaan toenemen, en dat hij meteen begonnen is met de ‘herovering’ van de ‘lege’ gebieden waaruit hij sinds decennia was weggeruimd. Sinds de tweede helft van de jaren tachtig hebben de vossen dan ook het hele Vlaamse grondgebied opnieuw bevolkt, inclusief onze regio.
De hervestiging van de vos na meer dan een eeuw afwezigheid heeft dus niets van doen met vermeende uitzettingen door dierenactivisten, noch met andere cowboyverhalen, maar uitsluitend met het stopzetten van de georganiseerde verdelging en het ‘immuun’ maken van vossen tegen hondsdolheid.
Foto: J. Demeester
Vossen zijn territoriale dieren, wat betekent dat ze een bepaald gebied afbakenen waarin ze geen vreemde soortgenoten dulden. De omvang van zo’n territorium varieert van enkele tientallen hectaren tot enkele vierkante kilometers, naargelang de streek. Zo’n leefgebiéd wordt meestal bewoond door een groep vossen, samengesteld uit één ‘rekel’ (mannetje) en één of meerdere ‘moeren’ (vrouwtjes).
Per roedel brengt slechts één vrouwtje een nest groot. De overige wijfjes worden niet drachtig of verliezen hun jongen in een zeer vroeg stadium. Deze natuurlijke geboorteregeling houdt verband met de hoeveelheid beschikbaar voedsel en zorgt ervoor dat het aantal vossen in een gebied altijd in evenwicht blijft met de draagkracht. Zo is het helemaal niet uitzonderlijk dat in sommige streken één of enkele vossen per vierkante kilometer leven.
Vossen hebben voor hun kostje immers keuze te over: het liefst schuiven ze ratten, muskusratten, muizen en konijnen achter hun kiezen, wat dan verder aangevuld wordt met allerlei andere dieren zoals fazanten, hazen, regenwormen, kevers, en slakken.Maar een vos lust ook wel plantaardige kost zoals braam-, klimop- of bosbessen, paddestoelen en maïs.
Het menu van de vos is voor veel mensen een aanleiding om het dier in het verdomhoekje te plaatsen. En inderdaad, bij gelegenheid zal hij geen kip of een ander stuk mals kleinvee versmaden, vooral dan in het voorjaar als er jongen groot te brengen zijn.
Om de schade te beperken, zijn er maar twee oplossingen volgens de wildbiologen van het Instituut Bosbouw en Wildbeheer (IBW): ofwel proberen we weer alle vossen uit te roeien, ofwel zorgen we voor een afdoende beveiliging van het neerhof voor de drieste rover.
Er is eenvoudigweg geen tussenoplossing. Eén vos of vossennest doden, betekent het vrijmaken van een territorium dat een ander dier binnen de kortste keren opnieuw in bezit neemt. De ‘wraakacties’ na de ontdekking van de ravage die reintje tijdens een nachtelijke strooptocht heeft aangericht, hebben bijgevolg geen enkele zin.
Dat de vos wel bejaagd moet worden omdat hij geen natuurlijke vijanden meer heeft, is een vaak gehoord misverstand. Beren, lynxen, wolven en arenden – die in staat zijn om vossen te doden – komen inderdaad niet meer bij ons voor. We beseffen echter te weinig dat sterfte in een dierpopulatie van verschillende oorzaken afhankelijk is.
Het is niet omdat één sterfteoorzaak wegvalt (in dit geval de aanwezigheid van grotere zoogdieren) dat daardoor de totale sterfte daalt. Integendeel. Wetenschappers hebben vastgesteld dat van zodra meer vossen worden uitgeschakeld (bvb. door verdelging) een groter aantal wijfjes aan de voortplanting deelneemt én er meer jongen kunnen overleven. Het wegvallen van een of meerdere dieren creëert overlevingskansen voor de rest.
Over vossen doen de wildste verhalen de ronde. Daarom loopt er aan het IBW een meerjarig onderzoeksprogramma naar het voorkomen en de ecologie van de vos in Vlaanderen. Uit de voorlopige onderzoeksresultaten blijkt dat de dichtheid van de vossenpopulatie in Vlaanderen aan het stabiliseren is. Het is dus niet zo dat de vos nog exponentieel aan het toenemen is. In de Vlaamse Ardennen zou het aantal vossen zelfs niet verder meer toenemen.
De hele vossenproblematiek en zijn veelvuldige media-aandacht wordt volgens Natuurpunt Antwerpen Noord een heel eind boven zijn werkelijke proporties opgeschroefd. De vos is natuurlijk een gewiekste jager die pluimvee zoals kippen en eenden niet schuwt. Hem genadeloos bestrijden biedt echter geen oplossing. We zullen moeten leren leven met de vos in onze buurt en onze kippenhokken en pluimveerennen beter moeten beveiligen.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven