15 april 2004
Dit verhaal begint op het ogenblik dat de Belgische regering met haar Nederlandse collega’s een afspraak maakt rond de aanleg van de hoge snelheidslijn tussen Antwerpen en Rotterdam. Dat is de start van een peperduur project met als klapstuk de noord-zuid verbinding onder het centraal station.
Natuurpunt wil dat het parkgebied
Oude Landen
ingericht wordt als een natuurgebied
waar ruimte
is voor mensen en
dieren, dat tegelijkertijd Ekeren
beveiligt tegen overstromingen.
Foto:
Rafael Delaedt, Fauna Flora Fotoclub Schoten.
Maar geen nood, de NMBS heeft reserves die nog nooit werden aangesproken: haar spoorwegterreinen in en rond Antwerpen. Ooit voor een habbekrats aangekocht. Nu omwille van hun goede commerciële ligging, kapitalen waard.
Eén van die lucratieve terreinen is het langwerpig spoorwegemplacement gelegen tussen de Noorderplaats en het Schijnpoort. Zowat 24 hectare groot en volgestouwd met wachtbundels, onderhoudssporen en loodsen.
Om hier volop de rol van projectontwikkelaar te kunnen spelen moet de NMBS één en ander verhuizen naar andere terreinen die minder waard zijn. Tevens moet het stadsbestuur worden overtuigd. Het volledige terrein aan de Dam, Seefhoek en Stuivenberg een woon- en commerciële functie geven is uitgesloten. Deze oude 19de eeuwse stadswijken zijn niet de meest riante woonbuurten in Antwerpen en hebben nood aan meer groen en ruimte om te sporten. De NMBS moet inbinden en stemt in met een plan dat een mix wordt van groene en commerciële zones. Maar dan moeten wel hun wacht- en onderhoudssporen naar elders – lees goedkopere locaties – kunnen verhuizen.
Een deel van de onderhoudsloodsen en overslagbundels zijn inmiddels verplaatst naar het rangeerstation Oorderen. Niet zo’n zuivere operatie naar het blijkt. Zonder acht te slaan op de wettelijk opgelegde compensaties zijn de nieuwe sporen en loodsen voor een groot deel terechtgekomen in het Europees beschermd vogelrichtlijngebied De Kuifeend. Een Europese veroordeling hangt hiervoor zelf in de lucht. De NMBS ingenieurs hebben zo hun eigen logica. ‘Het is onze grond en wij mogen daarop toch doen wat wij willen zeker!’.
Voor de uitwijkbundels en de onderhoudssporen moet een oplossing worden gevonden langs de spoorlijn Antwerpen-Essen. Er zijn verschillende mogelijkheden:
Voor de NMBS lijkt het een eenvoudige keuze. Wonen vlak bij een spoorstation en het dorpscentrum van Essen dat brengt meer centen op. Voor de zone aan Schijnpoort zijn er projectontwikkelaars die dromen van nieuwe kantoorgebouwen. Rest alleen nog het parkgebied Oude Landen, dat is nauwelijks iets waard en brengt enkel wat pacht- en jachtrechten op.
Overstromingen in 1998
Tot voor kort had de NMBS geen plannen voor dit parkgebied. Vier jaar geleden – in augustus 1999 – kreeg Natuurpunt Antwerpen Noord zelfs de vraag van het NMBS-filiaal ‘patrimoniumbeheer’ om deze gronden over te kopen. Ze waren waterziek en dat leverde enkel problemen op met de pachters. Maar ons bod werd nooit behandeld want op het hoofdkantoor Brussel werden nieuwe plannen gesmeed die meer opbrachten.
Het gedeelte van de Oude Landen dat gelegen is tussen de spoorweg Antwerpen-Essen en het ringspoor naar het rangeerstation Oorderen is sedert 1979 aangeduid als parkgebied op het gewestplan. Het bleef tot vandaag in gebruik voor kleinschalige landbouw maar vroeg of laat zou die landbouw plaats maken voor natuur. Daarom werd dit gebied aangeduid als uitbreidingszone van het natuurgebied Oude Landen. Het moet ooit een groene schakel worden tussen de natuurgebieden die zich uitstrekken van de Schelde tot de Kempen.
Het parkgebied Oude Landen heeft niet enkel potenties als natuur- en wandelgebied. Sedert september 1998 weten de bewoners van Ekeren en Merksem eveneens dat het ideaal gelegen is als overstromingsgebied. Dankzij het waterbergend vermogen van de Oude Landen en het ernaast gelegen parkgebied kon meermaals worden voorkomen dat woningen werden verrast door wateroverlast.
De NMBS is vragende partij om de bestemming van parkgebied te wijzigen naar een zone die toelaat nieuwe spoorbundels aan te leggen en onderhoudsloodsen op te trekken. Eén vierkante meter parkgebied is nauwelijks 1,5 euro waard per m 2 . Eén vierkante meter grond voor kantoren en commerciële activiteiten brengt honderdmaal meer op. Als de NMBS lukt in zijn opzet dan kunnen de activiteiten van Schijnpoort worden verplaatst naar de ‘waardeloze’ gronden van de Oude Landen en kan de kassa rinkelen. Zo simpel is dit verhaal.
Gelukkig is het wijzigen van een gewestplan geen eenvoudige procedure. De Vlaamse overheid moet daarvoor een aantal beslissingen nemen en onder meer een openbaar onderzoek organiseren. Dat is het moment om massaal te reageren en bezwaar aan te tekenen.
De eerste stap van deze procedure werd inmiddels gezet. Op 23 januari 2004 vroeg het Antwerpse stadsbestuur aan de hogere overheid om een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan op te maken.
Dat hier sprake is van ‘uitwijkbundels Luchtbal’ terwijl iedereen weet dat het over het parkgebied Oude Landen gaat, stelt ons allerminst gerust. Een parkgebied kan niet zomaar een andere bestemming krijgen omdat de NMBS centen nodig heeft om de uit de pan swingende HST investeringen te betalen. Dit is zuivere koehandel op de kap van de bevolking van Ekeren en Merksem.
30 jaar geleden namen de mensen van Ekeren, Rozemaai, Luchtbal en Merksem het militair domein Oude Landen in bezit als natuurgebied. Deze legendarische actie was de start voor een jarenlange strijd tegen een nieuwe hoogbouwwijk. Nu is de Oude Landen een erkend natuurgebied dat eind 2003 als kerngebied werd opgenomen in het Vlaams Ecologisch Netwerk.
Ook nu moeten wij samen opkomen om de NMBS plannen om te buigen en de toekomst van het parkgebied Oude Landen vrijwaren. Er is geen tijd meer te verliezen. Het parkgebied Oude Landen moet integraal behouden blijven voor natuurontwikkeling met alle aandacht voor de waterproblematiek van de regio.
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven