5 november 2003
Op warme zomeravonden gonst het van de insecten boven de Vlaamse heidevelden. Voor de nachtzwaluw is de jacht dan geopend. Aangezien andere vogels al een onderkomen voor de nacht hebben gezocht, heeft hij vrij spel. Met opengesperde bek scheurt deze gewiekste acrobaat ongestoord door wolken vol voedsel…
Nachtzwaluw
Een prachtig beeld dat – tot voor kort – in Vlaanderen bijna verdwenen was. Na een sterke achteruitgang tijdens de laatste helft van vorige eeuw, lijkt de nachtzwaluw momenteel begoneen aan een heuse come-back. Deze come-back is enkel mogelijk dankzij het voortbestaan van voldoende kerngebieden. Het miltair domein Groot schietveld te Brasschaat is daar een goed voorbeeld van. Ieder jaar helpt Natuurpunt Antwerpen Noord een handje bij het heidebeheer tijdens de Dag van de Natuur. Ook dit jaar zijn we weer van de partij. En jij?
Een Europese nachtzwaluw in de vlucht herken je meteen. In zijn jacht op insecten maakt de vogel de meest spectaculaire buitelingen. Bedaarde vleugelslagen wisselt hij af met zweefvluchten, waarbij hij zijn vleugels in een ondiepe V-vorm houdt. Soms zit de geduldige jager uren lang op een uitkijkpost te loeren naar langs vliegende insecten die hij in zijn kenmerkende verticale vlucht bliksemsnel uit de lucht plukt.
Eigenlijk is de nachtzwaluw een nogal vreemde verschijning met een ingewikkeld camouflagepatroon. Daardoor valt hij nauwelijks op als hij overdag op de grond of in een boom zit te rusten. Bij valavond daarentegen verraden de mannetjes hun aanwezigheid door hun opvallende zang. Ze brengen een lang aangehouden, droog trillend geluid voort als van een machine, dat vele honderden meters ver te horen is!
Bij ons is de nachtzwaluw een typische zomervogel die droge, halfopen tot open gebieden opzoekt, zoals heide- en duingebieden. De eerste exemplaren strijken reeds eind april op hun broedplaatsen neer, maar de grootste groep bereikt ons land pas in de eerste helft van mei. Vanaf begin september vertrekken de vogels dan weer naar warmere oorden in Afrika.
Rond het begin van de 20ste eeuw broedden vermoedelijk nog meer dan 1.000 koppels nachtzwaluw in Vlaanderen, met een voorkeur voor de uitgestrekte heidevelden van Antwerpen en Limburg.
De massale ontginningen van heide voor landbouwdoeleinden en grootschalige aanplantingen van naaldbossen verdreef de nachtzwaluw uit grote delen van zijn traditionele broedgebied. Na WO II knaagden de uitbreiding van het wegennet en de bebouwing, de recreatiedruk en de moderne bosbouw verder aan de resterende heide- en duingebieden.
Daardoor komt de nachtzwaluw vrijwel niet meer voor in het westen van Vlaanderen en in Vlaams-Brabant. In Antwerpen is de aanwezigheid van de nachtzwaluw beperkt tot een handvol locaties, waaronder het militair domein Groot Schietveld. Alleen in Limburg is de soort gelukkig nog wat algemener.
Nochtans kunnen een aantal vrij eenvoudige maatregelen heide- en bosgebieden voor de nachtzwaluw weer aantrekkelijk maken. Zoals bijvoorbeeld het creëren van geleidelijke overgangen tussen bos en heide, het inrichten van zandige, open plekken waar de nachtzwaluw bij voorkeur broedt en het waarborgen van voldoende rust tijdens het broedseizoen.
Op het militair domein Groot Schietveld werden deze maatregelen reeds met veel succes toegepast door de Afdeling Bos & Groen en de Afdeling Natuur van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap in samenwerking met de militaire overheid. De nachtzwaluw reageert onmiddellijk positief op de uitgevoerde beheermaatregelen. Het militair domein is zonder twijfel één van de laatste grotere heidegebieden in de provincie Antwerpen, waar – mits een goed beheer – de recente come-back van de nachtzwaluw bestendigd kan worden!
Sinds 2000 leveren ieder jaar tientallen vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord en enthousiaste buurtbewoners tijdens de Dag van de Natuur hun bijdrage tot de bescherming van de heide, en de bijzondere planten en dieren die er voorkomen (zoals de nachtzwaluw), op het Groot Schietveld.
Daarmee willen we niet alleen meewerken aan het behoud van de natuur op het militaire domein, we hopen hiermee ook de vele inspanningen van de Vlaamse en militaire overheid voor het natuurbehoud op het Groot Schietveld maatschappelijk te verankeren.
Mogen we dit jaar ook op jouw aanwezigheid rekenen? De nachtzwaluw zal je volgend jaar alvast bijzonder dankbaar zijn voor je inspanningen!
Home
Print deze pagina
Bookmark pagina
Naar boven