Studie Brialmontforten houdt te weinig rekening met vleermuizen

2 mei 2002

Verschillende forten rond Antwerpen werden in maart 2001 afgebakend als habitatrichtlijngebied voor vleermuizen. Toch houdt de provincie Antwerpen in haar recente studie over de Brialmontforten (de 'bakstenen forten' uit het midden van de 19de eeuw zoals het Fort van Merksem) te weinig rekening gehouden met de aanwezigheid van vleermuizen in de forten, vindt Natuurpunt.

Natuurpunt vraagt dan ook dat - wanneer de fortenstudie concreter door de gemeenten uitgewerkt zal worden - er met de habitatrichtlijn rekening wordt gehouden bij de bestemmingskeuze, het gebruik en de inrichting van de forten.

In 1992 werd de Europese Richtlijn inzake de instandhouding van de natuurlijk habitats en de wilde flora en fauna - kortweg de Habitatrichtlijn - uitgevaardigd. De doelstelling van de Habitatrichtlijn is bijdragen tot het behoud van de biodiversiteit in de Europese Unie door de instandhouding van waardevolle habitats (en de daaraan verbonden planten- en diersoorten) te waarborgen.

Iedere lidstaat van de Europese Unie moet, op basis van de aanwezigheid van bepaalde habitats en/of soorten die van 'communautair' belang zijn, een aantal gebieden afbakenen. De afbakening moet leiden tot een coherent ecologisch netwerk binnen de Europese Unie: het Natura 2000-netwerk.De fortengordels van Antwerpen zijn een belangrijke habitat voor vleermuizen.

Jaarlijks overwinteren meer dan 5000 vleermuizen in de forten en komen er in de zomer een groot aantal kolonies voor. Dit betekent zowat de helft van de populatie in België. Van de 20 vleermuissoorten in ons land, komen er 11 regelmatig voor in de forten van Antwerpen. In maart 2001 werden verschillende forten in de eerste en tweede fortengordel van Antwerpen afgebakend als habitatrichtlijngebied. Het onderzoek door vrijwilligers van de Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt gedurende vele jaren maakte dit mogelijk.

De Brialmontforten II (Wommelgem), III (Borsbeek), V (Edegem) en VII (Wilrijk) van de eerste gordel en de meeste forten van de tweede gordel (Oelegem, Broechem, Kessel, Brasschaat, Steendorp, Stabroek, Bornem,.) behoren tot deze afbakening. Zij danken hun succes als vleermuizenhabitat aan het geschikte en unieke klimaat.

Behalve de forten die opgenomen werden als habitatrichtlijngebied, zijn ook enkele andere objecten bijzonder waardevol voor vleermuizen, zoals fort VI (Wilrijk), de mergelgroeven in het zuiden van de provincie Limburg en enkele verspreid liggende kunstwerken zoals het Kezelfort te Oudenaarde.

De Habitatrichtlijn is een belangrijke en bindende wettelijke verplichting waarmee rekening moet worden gehouden bij de bestemmingskeuze, gebruik en inrichting van de forten. Het kan beperkingen in tijd- en ruimtegebruik opleggen aan andere activiteiten. Dit komt te weinig aan bod in de studie en de visie over de Brialmontforten (eerste gordel) die gemaakt werd in opdracht van de provincie Antwerpen (Herover de fortengordel, Concept Vesting Antwerpen, maart 2002).

Natuurpunt benadrukt echter dat een habitatrichtlijngebied niet persé betekent dat het gebied strikt natuurreservaat wordt. Het is wel een verplichting om alle maatregelen te nemen die nodig zijn voor het behoud, het herstel en de ontwikkeling van vleermuizen als bindende randvoorwaarde voor alle andere functies en gebruiken van het fort.

Om het belang van vleermuizen en de Habitatrichtlijn in Vlaanderen aan te kaarten maakte Natuurpunt een tweetalige brochure (Nederlands - Engels) hieromtrent met de steun van de Afdeling Natuur van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Te verkrijgen op het secretariaat van Natuurpunt Antwerpen Noord.